جنگ و نااطمینانیهای ناشی از آن، یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر بازارهای جهانی انرژی و صنایع وابسته به نفت و گاز به شمار میرود. صنعت پتروشیمی و پلیمر نیز به دلیل وابستگی مستقیم به خوراکهای نفتی و گازی، بیش از بسیاری از صنایع دیگر از تنشهای ژئوپلیتیکی تاثیر میپذیرد. در چنین شرایطی، اختلال در زنجیره تامین، افزایش هزینه حملونقل و رشد قیمت مواد اولیه میتواند بر تولیدکنندگان و مصرفکنندگان محصولات پلیمری در سراسر جهان اثرگذار باشد.
میثم فتحیمحب، کارشناس صنعت پتروشیمی، با اشاره به تأثیر جنگ بر بازارهای جهانی انرژی و محصولات پلیمری به خبرنگار خبرگزاری سیناپرس گفت: اثر جهانی این جنگ از دو مسیر اصلی؛ بازار انرژی و حملونقل دریایی و همچنین بازار خوراک پتروشیمی و پلیمرها منتقل شده است.
وی افزود: بانک جهانی در گزارش اخیر خود پیشبینی کرده است که در سناریوی پایه، قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ بهطور متوسط به ۸۶ دلار در هر بشکه برسد، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۹ دلار بوده است. همچنین این نهاد در سناریوی تداوم اختلالات، متوسط قیمت نفت برنت را در محدوده ۹۵ تا ۱۱۵ دلار برای سال ۲۰۲۶ محتمل دانسته است.
تاثیر مستقیم جنگ بر بازار جهانی پلاستیک
فتحیمحب با بیان اینکه اثر جنگ بر بازار پتروشیمی و پلاستیک مستقیمتر است، گفت: خاورمیانه سهم مهمی در صادرات جهانی پلیاتیلن و پلیپروپیلن دارد و اختلال در تنگه هرمز، صادرات پتروشیمی و خوراکهایی مانند نفتا و LPG را تحت فشار قرار داده است.
وی ادامه داد: گزارشهای بازار نشان میدهد قیمت برخی رزینهای پلاستیکی به بالاترین سطح چند سال اخیر رسیده، حاشیه پالایش نفتا در آسیا جهش کرده و تولیدکنندگان در اروپا و آمریکا بخشی از افزایش هزینهها را به مصرفکنندگان منتقل کردهاند.
این کارشناس صنعت پتروشیمی تاکید کرد: در چنین شرایطی، صنایع بستهبندی، لوازم خانگی، خودرو، مصالح ساختمانی، نساجی و تجهیزات پزشکی در سطح جهان با افزایش هزینه مواد اولیه مواجه میشوند.
تشدید جنگ؛ تهدیدی برای توسعه صنایع پتروشیمی و پلیمری
وی در پاسخ به این پرسش که تشدید شرایط جنگ چه تاثیری بر توسعه صنایع پتروشیمی و پلیمری خواهد داشت، گفت: در صورت تشدید جنگ، احتمال عقبگرد در توسعه این صنایع جدی است. این عقبگرد تنها به معنای کاهش تولید روزانه نیست، بلکه توقف طرحهای توسعه، تعویق سرمایهگذاری، دشواری تامین کاتالیست و قطعات OEM، محدودیت انتقال فناوری، افزایش هزینه بیمه و حملونقل، کاهش صادرات و تشدید کمبود مواد اولیه در صنایع پاییندستی را نیز شامل میشود.
فتحیمحب افزود: اگر یوتیلیتی و خوراک پایدار احیا نشود، بخشی از ظرفیت اسمی صنعت صرفا روی کاغذ باقی خواهد ماند و به ظرفیت واقعی تولید تبدیل نخواهد شد.
مدیریت بحران در سه سطح
وی راهکار اصلی را مدیریت بحران در سه سطح کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت دانست و اظهار کرد: در کوتاهمدت، تأمین اضطراری PET، PP و PVC از طریق واردات هدفمند، اصلاح سهمیهبندی بهینیاب، تخصیص برق و خوراک به واحدهای اولویتدار و استفاده از یوتیلیتیهای موقت ضروری است.
این کارشناس صنعت پتروشیمی ادامه داد: در میانمدت باید بازسازی یوتیلیتیها، خطوط خوراک، شبکه برق و بخار و واحدهای تولیدکننده مواد میانی بهصورت شبکهای انجام شود.
وی خاطرنشان کرد: در بلندمدت نیز اصلاح معماری صنعت ضروری است؛ به این معنا که توسعه یوتیلیتیهای غیرمتمرکز اما متصل، ایجاد ذخایر راهبردی مواد پلیمری، تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی و وارداتی، داخلیسازی تجهیزات حیاتی و طراحی نظام پدافند صنعتی برای خوشههای پتروشیمی در دستور کار قرار گیرد.
ضرورت تدوین برنامه ملی تابآوری صنعت
فتحیمحب با اشاره به نقش دولت و مجلس در بازسازی و توسعه این صنعت گفت: دولت و مجلس باید بازسازی صنعت پتروشیمی را صرفا یک پروژه عمرانی یا تعمیراتی تلقی نکنند، بلکه آن را در قالب یک برنامه ملی برای ارتقای تابآوری زیرساختهای حیاتی صنعت تعریف کنند.
وی افزود: در حوزه سرمایهگذاری، لازم است مشوقهای مالیاتی، گمرکی و ارزی برای توسعه یوتیلیتیهای غیرمتمرکز، نیروگاههای اختصاصی، بازیافت آب، ذخیرهسازی مواد حیاتی، تولید داخلی کاتالیستها، قطعات یدکی و تجهیزات حساس تصویب شود.
این کارشناس صنعت پتروشیمی تاکید کرد: در حوزه انتقال فناوری نیز هر قرارداد خارجی برای بازسازی یا خرید تجهیزات باید با شرط انتقال دانش فنی، آموزش نیروی انسانی، ساخت داخل تدریجی، ایجاد ظرفیت تعمیر و نگهداشت و مشارکت شرکتهای دانشبنیان داخلی همراه باشد.
وی در پایان تصریح کرد: برای صنایع پاییندستی نیز ایجاد نظام ذخیره راهبردی مواد اولیه پلیمری ضروری است تا در شرایط جنگ، تحریم یا اختلال در حملونقل، زنجیرههایی مانند بستهبندی مواد غذایی، نساجی، ساختمان، خودرو و تجهیزات پزشکی با کمبود ناگهانی مواد اولیه مواجه نشوند.
خبرنگار: فرزانه صدقی