برای سالها، ستارهشناسان شاهد ارسال کدهای تکرارشونده و عجیب رادیویی از اعماق کهکشان بودهاند. تاکنون تنها حدود دوازده مورد از این سیگنالها شناسایی شده و منشأ ده مورد از آنها همچنان ناشناخته است. به تازگی یک پژوهشگر دوره موفق شده است کلید حل این معما را پیدا کند.
به گزارش سیناپرس، برای قرن ها انسان شاهد خطوط هیروکلیف مصری در مقابر باستانی این کشور بود اما هیچ کس نمی توانست این خط عجیب را رمزگشایی کند تا زمانی که کتیبه روزتا توسط سربازان فرانسوی ارتش ناپلئون کشف شد که حاوی متنی مشترک به خط هیروکلیف و یونانی بود که برای باستان شناسان قابل خواندن محسوب می شد. این کتیبه کلید کشف رمز خط هیروکلیف بود و به نظر می رسد مشابه این رویداد برای سیگنال های مرموز فضایی نیز رخ داده و دانشمندان امیدوارند به کمک این کشف جدید راز پیام های ناشناخته از فضا را درک کنند.
بر این اساس کووی رز (Kovi Rose)، پژوهشگر دوره دکتری دانشگاه سیدنی، رهبری تیمی بینالمللی موسوم به سنگ روزتا را با هدف کشف رمز سیگنال های مرموز فضایی بر عهده دارد در این مطالعات همانطور که سنگ روزتای اصلی معنای هیروگلیفهای مصری باستان را آشکار کرد، این سیستم ستارهای تازه شناساییشده ممکن است کلیدی برای تفسیر یکی از عجیبترین مسائل حلنشده نجوم مدرن باشد.
رز در این رابطه گفت: برای نخستین بار، ما منشأ دقیق این سیگنالها را شناسایی کردیم و تأیید کردیم که منبع آنها یک «متغیر فاجعهبار» یا کوتوله سفید در حال جذب ماده است.
این سیستم ستارهای شامل یک کوتوله سفید و بقایای متراکم و سوخته یک ستاره است که به طور فعال ماده را از ستاره همدم قرمز کوتوله خود میمکد. این ماده دزدیدهشده در مسیر مارپیچ به سمت کوتوله سفید میچرخد و باعث انفجارهای قدرتمند امواج رادیویی و پرتو ایکس میشود که تقریباً هر ۸۰ دقیقه تکرار میشوند؛ دورهای که مستقیماً با حرکت مداری دو ستاره مرتبط است.
تلسکوپهای رادیویی در دهههای اخیر این دسته از سیگنالها را شناسایی کردهاند که ستارهشناسان آنها را گذرای رادیویی با دوره طولانی مینامند. اینها انفجارهای روشن و کوتاه انرژی رادیویی هستند که با دقت ساعتوار، از هر چند دقیقه تا هر چند ساعت تکرار میشوند.
رز در این رابطه گفت: گذرای رادیویی با دوره طولانی برای سالها ستارهشناسان را گیج کرده بود. ما فقط حدود دوازده مورد پیدا کردهایم و منشأ آنها نامشخص بود. اکنون توانستیم نشان دهیم که منبع یکی از این گذراها، کوتوله سفیدی است که به طور فعال ماده را از ستاره مجاور به سمت خود میکشد.
کوتولههای سفید، بقایای متراکم و در حال سرد شدن ستارگانی مانند خورشید ما هستند که اندازهای تقریباً برابر با زمین اما جرمی برابر با خورشید دارند. این نخستین موردی است که، به گفته پروفسور تارا مورفی (Tara Murphy)، رئیس دانشکده فیزیک دانشگاه سیدنی، پژوهشگران هر دو ستاره و فرآیند جذب ماده را به وضوح در حال انجام میبینند.
پژوهشگران این سیستم را با نام ASKAP J174508.9-505149 که به اختصار ASKAP J1745-5051 نیز خوانده میشودنامگذاری کرده و با استفاده از تلسکوپ رادیویی ASKAP (Australian SKA Pathfinder) در غرب استرالیا جزئیات بیشتری از آن را شناسایی کردند.
پس از تعیین دقیق موقعیت با تلسکوپ رادیویی میرکت (MeerKAT) در آفریقای جنوبی، پژوهشگران آن را با پایگاههای داده نوری مقایسه کردند و منبع نوری بسیار ضعیفی را در کاتالوگ آژانس فضایی اروپا یافتند.
در نهایت تأیید نهایی با دو تلسکوپ تلسکوپ SOAR و تلسکوپ مگلان (Magellan) واقع در شیلی انجام شد. این تلسکوپها نور جسم را به رنگهای سازندهاش تجزیه کردند و خطوط نشری مشخص هیدروژن و هلیوم را آشکار ساختند؛ نشانهای بارز از کوتوله سفید مغناطیسی که ماده را از ستاره قرمز کوتوله کوچکتر و خنکتر خود میکشد.
ویژگی شگفتانگیز دیگر، الگوی ریز در درخشندگی انفجارهای رادیویی است؛ الگویی که قبلاً تنها در یک نقطه دیگر کیهان یعنی تعامل مشتری و قمر آتشفشانیاش مشاهده شده بود. پژوهشگران معتقدند گاز انباشتهشده از فرآیند تغذیه کوتوله سفید، همین اثر تداخلی را ایجاد کرده است.
این سیستم نشانههایی از رویدادی دراماتیکتر در گذشته خود دارد. برخی ویژگیها حاکی از آن است که کوتوله سفید ممکن است کمی از ریتم مداری خود خارج باشد؛ رز این سیستم را نقطه مرجعی برای درک موارد مشابه دانسته و معتقد است این سیستم به ما راهی برای رمزگشایی این سیگنالها می دهد.
در نهایت اینکه آیا سیستمهای دوتایی کوتوله سفید میتوانند تمام انواع این سیگنالهای مرموز را توضیح دهند، هنوز پرسشی حل نشده است. اما با وجود یک سیستم تأییدشده، شواهد طیفی، دادههای پرتو ایکس و نزدیک به دو سال مشاهدات رادیویی، ستارهشناسان اکنون برای نخستین بار یک مورد ملموس برای تفسیر این سیگنال های رادیویی در اختیار دارند و می توان با قطعیت عنوان کرد این سیگنال ها ارتباطی با موجودات هوشمند فضایی ندارند.
شرح کامل این پژوهش در آخرین شماره مجله تخصصیNature Astronomy منتشر شده است.
ترجمه: احسان محمدحسینی