اگرچه زنان برای بارداری دچار بازسازی مغزی میشوند، اما مطالعات جدید ثابت میکند که پدر شدن نیز بیتأثیر نیست. نتایج این تحقیق به رهبری یک ایرانی نشان میدهد که مغز مردان پس از زایمان همسرشان، دستخوش تغییرات پلاستیسیتی نورونی قابل توجهی میشود تا خود را برای مراقبت از نوزاد آماده کند.
به گزارش سیناپرس، بدیهی است که مغز زنان به منظور آماده شدن برای مادر شدن، دستخوش تغییرات عمیقی میشود، اما نتایج مطالعات اخیر به رهبری نگین دانشنیا، پژوهشگر دانشگاه آخن آلمان نشان میدهد که پدر شدن نیز به طور چشمگیری مغز را تغییر میدهد.
بر اساس یک مطالعه جدید از اسکنهای مغزی شامل ۲۵ پدر در هفتههای پس از تولد نوزادشان، یک بازسازی سریع در مغز پدر رخ میدهد.
به نظر میرسد مغز مردان در حال هرس کردن مسیرهای خاص و سیمکشی مجدد مسیرهای دیگر به منظور آماده شدن برای پدر شدن است.
در ۱۲ هفته اول پس از زایمان، به نظر میرسد که ماده خاکستری مغز مردان به تدریج کم میشود. سپس بین ۱۲ تا ۲۴ هفته، حجم سایر قسمتها افزایش مییابد.
محققان دانشگاه RWTH آخن در آلمان میگویند که این نشان دهنده یک الگوی پویای تغییر برای کمک به اصلاح مهارتهای مراقبتی ضروری است.
نویسندگان این مطالعه نتیجه میگیرند: اگرچه تحقیقات بیشتری برای اثبات این فرضیه لازم است، الگوهای زمانی مشاهده شده از این فرض پشتیبانی میکنند.
به نظر میرسد که مهمترین تغییر در مسیرهای عصبی در ۶ هفته اول پس از زایمان رخ میدهد. دانشمندان در طول این مدت، کاهشهای گستردهای را در مناطق مختلف مغز از جمله لوبهای آهیانه، گیجگاهی، پیشانی و پسسری اندازهگیری کردند.
بیست و چهار هفته پس از زایمان، این کاهشهای ماده خاکستری تا حد زیادی کم شده بود، اگرچه برخی از قسمتهای قشر مغز همچنان در حال کوچک شدن بودند.
این کاهش ظاهری حجم ماده خاکستری، روندی کاملاً مشابه با آن چیزی است که در مغز زنان با پیشرفت بارداری مشاهده میشود.
کاهش ماده خاکستری ممکن است مضر به نظر برسد، اما در واقع نشانهای از این است که مغز در حال بازسازی مسیرهای عصبی خود برای برآورده کردن خواستههای فصل جدیدی از زندگی است.
برای دهههای متمادی تصور میشد که مغز انسان سیمکشی شده و قادر به تغییر نیست. امروزه میدانیم که میتواند بافت محدود خود را برای مراحل کلیدی زندگی، مانند کودکی، نوجوانی یا بزرگسالی، بازسازی کند.
فرزندپروری یکی دیگر از مراحل متحولکننده زندگی است، اما تحقیقات علوم اعصاب در مورد این دوره برای مادران و پدران تازه شروع شده است.
این مطالعه جدید یکی از واضحترین تحقیقات تاکنون در مورد آن چیزی است که در هفتههای اول پدر شدن برای مغز مردان اتفاق میافتد.
محققان دانشگاه آخن به رهبری روانپزشک «نگین دانشنیا» میگویند: اگرچه کسانی که به زودی پدر میشوند، مانند مادران دچار تغییرات غدد درونریز و فیزیولوژیکی زیادی نمیشوند، اما باید برای برآورده کردن خواستههای جدیدِ پدر شدن سازگار شوند.
در حالی که به نظر میرسد برخی از قسمتهای مغز مردان با تولد فرزند، کوچک میشوند، قسمتهای دیگر بعداً از نظر حجم افزایش مییابند. این شامل قشر کمربندی قدامی چپ است که نقشی کلیدی در پیشبینی وظایف و تقسیم توجه دارد.
این نشان میدهد که مغز در حال سازماندهی مجدد خود برای خواستههای یک نوزاد است.
بخش دیگری از مغز مردان که پس از زایمان دچار تغییرات عمیقی میشود، «توده سیاه» است. این ناحیه برای تولید دوپامین (هورمون احساس خوب) که زیربنای سیستم پاداش مغز است، حیاتی است.
علاوه بر این، آمیگدال که در پردازش عاطفی نقش دارد، پس از زایمان ارتباط بیشتری با سایر مناطق مغز نشان داد. این ناحیه از مغز ارتباط نزدیکی با هوشیاری و دلبستگی والدین دارد.
دانشنیا و همکارانش توضیح میدهند که همه این تغییرات روی هم رفته به طور کلی با مفهوم «شبکه مغز والدین» که یک مدار عصبی است که به پشتیبانی از مراقبت انسان کمک میکند، سازگار است.
این آزمایش کوچک است، اما با چند مطالعه اولیه دیگر همسو است که همچنین نشان میدهد پدران برای اولین بار دچار تغییرات عصبی قابل توجهی، به ویژه در شبکه حالت پیشفرض آنها میشوند. این شبکه مغزی با پذیرش و گرمی والدین مرتبط است.
اسکن مغز مردان در ۲۴ هفته پس از زایمان متوقف شد، بنابراین مشخص نیست که این تغییرات ساختاری چقدر پایدار هستند. به عنوان مثال، برخی مطالعات در میان مادران نشان دادهاند که تغییرات مغزی مرتبط با مادر شدن میتواند سالها پس از زایمان ادامه داشته باشد، اما مطالعات کمتری درباره پدران انجام شده است.
با این حال، اگرچه پدران، بارداری فیزیکی را تجربه نمیکنند، اما والد شدن هنوز هم زندگی را تغییر میدهد. برای مثال، مطالعات نشان میدهد که پدران نیز میتوانند به اندازه مادران تحت تأثیر افسردگی پس از زایمان قرار گیرند. حتی نشانههایی وجود دارد که مغز بسته به اینکه فرزند اول یا دوم والدین باشد، به طور متفاوتی تغییر میکند.
ما در سالهای آینده قطعاً چیزهای بیشتری در مورد چگونگی تکامل مغز انسان برای کنار آمدن با والد بودن خواهیم آموخت.
این مطالعه در مجله Translational Psychiatry منتشر شده است.