زهرا اجاق، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی، در نشست ترویج علم در موزه علوم و فناوری ایران تأکید کرد که بدون حضور صدای شهروندان و مواجهه نظام حکمرانی با مسائل علمی، اعتماد عمومی شکل نمیگیرد و عدم قطعیت ویژگی بارز جهان مدرن است.
به گزارش سیناپرس، وقتی نظام حکمرانی نخواهد با مسائل مرتبط با علم مواجه شود و یا افراد مختلف را وارد بازی کند، اعتماد به علم شکل نمیگیرد. وقتی صدای شهروندان وجود نداشته باشد، اعتماد به علم ایجاد نمیشود.
زهرا اجاق، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در نشست «ترویج علم و فناوری در زمان جنگهای مبتنی بر علم و فناوری» که امروز یکشنبه سوم خرداد ۱۴۰۵ در موزه علوم و فناوری ایران برگزار شد، در مورد اعتماد به علم گفت: اعتماد به علم بر ثابت بودن اشاره دارد و نقطه مقابل اعتماد به علم، عدم قطعیت است.
امروز علم مدرن شرایطی را پدید آورده که پیشبینی آینده را دشوارتر کرده است. عدم قطعیت در نقطه اتصال حال و آینده شکل میگیرد و همین مسئله یکی از ویژگیهای جهان مدرن است.
وی با اشاره به مفهوم «جامعه مخاطرهآمیز» در علوم اجتماعی گفت: ایجاد جامعه مخاطرهآمیز یکی از پیامدهای علم و فناوری است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اشاره به پژوهشهای خود در حوزه بیوتکنولوژی، کووید-۱۹، جنگ رمضان و … در مورد مخاطرات علم و فناوری گفت: مخاطرات ناشی از علم و فناوری با بلایای طبیعی تفاوت دارند؛ زیرا بلایای طبیعی معمولاً در محدودهای مشخص و برای گروهی خاص رخ میدهند، اما پیامدهای فناوری میتوانند گسترهای جهانی داشته باشند و افراد بیشتری را تحت تأثیر قرار دهند.
وی ادامه داد: همچنین علم و فناوری نوعی از مخاطرات را ایجاد میکند که تنها از طریق نهادهای علمی، رسانهای یا نظامهای حقوقی، آشکار و قابل شناسایی میشوند. باید توجه داشت در چنین جامعهای افراد صرفاً دریافتکنندگان دانش نیستند، بلکه کنشگرانی هستند که میخواهند آگاهی، تجربه و عقلانیت خود را بروز دهند.
این استاد علوم ارتباطات اجتماعی در مورد اعتماد به علم، تاکید کرد: مشکل اصلی بی اعتمادی مردم به علم صرفاً کمبود دانش نیست که بتوان آن را تنها با ترویج علم برطرف کرد. بلکه مخاطرات علمی و فناورانه دارای ابعاد فرهنگی هستند و پیشفرضها و ارزشهای فرهنگی بر نحوه درک مردم از علم تأثیر میگذارند.
از همین رو برداشت افراد از موضوعاتی مانند انرژی هستهای یا اورانیوم غنیشده در جوامع مختلف یکسان نیست و شهروندان کشورهای گوناگون بر اساس زمینههای فرهنگی و اجتماعی خود این مسائل را تفسیر میکنند.
اجاق با اشاره به تغییر جایگاه متخصصان در جوامع امروز گفت: برخلاف گذشته که متخصصان در «برج عاج» قرار داشتند، اکنون سلسلهمراتب عقلانیت زیر سوال میرود و مفهوم «عقلانیت اجتماعی» اهمیت یافته است. همچنین شهروندان نیز خواهان مشارکت در تصمیمگیریها و گفتوگوهای مرتبط با علم هستند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تاکید کرد: وقتی نظام حکمرانی نخواهد با مسائل مرتبط با علم مواجه شود و یا افراد مختلف را وارد بازی کند، اعتماد به علم شکل نمیگیرد. وقتی صدای شهروندان وجود نداشته باشد، اعتماد به علم ایجاد نمیشود.
اجاق به نقش رسانه پرداخت و گفت: چیزی که مشاهده میشود، این است که در رسانه هر صدایی وجود ندارد، بلکه صدای افرادی بلند میشود که حاکم هستند یا بخشی از حرفهای متخصصین بازتاب پیدا میکند که موضوع مورد نظر رسانه را مطرح کنند.
این پژوهشگر به تجربه مطالعه خود در جنگ ۱۲ روزه پرداخت و گفت: در جنگ ۱۲ روزه برای یک مطالعه کامنتهای مردم در سه رسانه العربیه، فارس و دویچهوله را بررسی کردیم.
زمانی که نظام حکمرانی یا رسانهها حاضر نباشند دیدگاههای متنوع اجتماعی را وارد گفتوگو کنند، اعتماد عمومی شکل نخواهد گرفت و حذف صدای شهروندان مانعی جدی بر سر راه شکلگیری اعتماد است.
به نقل از ایسنا، وی با بهرهگیری از الگوهای ارتباطی «من ـ آن»، «من ـ شما» و «من ـ تو» توضیح داد: اعتماد به علم زمانی تقویت میشود که رابطه میان نهاد علم و جامعه از یک ارتباط ابزاری و یکسویه و ارتبارط «من – آن» فاصله بگیرد و به گفتوگویی انسانی، مشارکتی حرکت کند.
چرا که مشارکت واقعی مردم در مسائل علمی و فناورانه شرط اساسی شکلگیری اعتماد عمومی به علم است.