کاترین جانسون، دانشمند آفریقایی-آمریکایی، با وجود قوانین سختگیرانه جداسازی نژادی و تبعیض جنسیتی در دهه ۱۹۵۰، با مهارت خارقالعاده خود در محاسبات مداری، به یکی از ستونهای اصلی موفقیتهای ناسا تبدیل شد و راه را برای حضور زنان در علوم پایه هموار ساخت.
به گزارش سیناپرس، کاترین جانسون، دانشمند و ریاضیدان برجسته آمریکایی، با غلبه بر محدودیتهای شدید نژادی و جنسیتی در دهه ۱۹۵۰ میلادی موفق شد به یکی از کلیدیترین مهرههای سازمان ناسا در محاسبات مداری پروازهای فضایی تبدیل شود و راه را برای نسلهای بعدی زنان در عرصه علوم پایه هموار کند.
مرور تاریخ نوابغ علمی نشان میدهد که برخی از بزرگترین دستاوردهای بشری در دل سختترین محدودیتهای اجتماعی متولد شدهاند. «کاترین جانسون» یکی از همین چهرههای استثنایی است. او که از کودکی استعداد شگرفی در ریاضیات داشت، در دورانی رشد کرد که قوانین جداسازی نژادی در ایالات متحده، فرصتهای تحصیلی و شغلی را برای شهروندان آفریقایی-آمریکایی به شدت محدود میکرد.
با این حال، او توانست به عنوان یکی از اولین دانشجویان سیاهپوست وارد مقاطع تحصیلات تکمیلی شود و مسیر حرفهای خود را به سمت بزرگترین سازمان فضایی جهان باز کند.
از اتاق محاسبات تفکیکشده تا اتاق کنترل ناسا
در سال ۱۹۵۳، کاترین جانسون به آزمایشگاه هوانوردی لانگلی (NACA که بعدها به ناسا تبدیل شد) پیوست. در آن زمان، هنوز رایانههای الکترونیکی مدرن وجود نداشتند و گروهی از زنان ریاضیدان، کار پردازش دادههای خام پروازی و تبدیل آنها به پارامترهای مهندسی را با ماشینهای حساب مکانیکی انجام میدادند؛ به این زنان در اصطلاح آن زمان «کامپیوتر» (Computer) میگفتند.
به دلیل قوانین نژادپرستانه آن دوران، جانسون کار خود را در بخش محاسبات غربی آغاز کرد که مخصوص کارمندان سیاهپوست بود و از دیگر بخشها تفکیک شده بود. اما دقت بینظیر او در محاسبات و توانایی علمی بالا، فراتر از دیوارهای تبعیض رفت. او به تدریج از انجام وظایف ریاضی ساده روی زمین، به طراحی پیشرفته مسیرهای پروازی فضاپیماها و محاسبات کنترل فضاپیما برای ماموریتهای سرنشیندار ناسا منتقل شد.
میراث ماندگار و تجلیلهای جهانی
کاترین جانسون با ثبت کارنامهای درخشان، به نمادی از موفقیت زنان در رشتههای چهارگانه STEM (علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) تبدیل شد. خدمات او در سالهای پایانی عمرش و پس از آن، مورد توجه و تجلیل گسترده قرار گرفت.
باراک اوباما، رئیسجمهور وقت آمریکا، بالاترین نشان افتخار غیرنظامی این کشور یعنی «مدال آزادی رئیسجمهوری» را به او اهدا کرد. همچنین در سال ۲۰۱۶، سازمان ناسا به پاس خدمات این دانشمند، مرکز تحقیقات محاسباتی جدید خود در لانگلی را به نام «مرکز تحقیقات محاسباتی کاترین جی. جانسون» نامگذاری کرد.
نام او در لیست ۱۰۰ زن تاثیرگذار جهان توسط شبکه BBC قرار گرفته و چندین دکتری افتخاری از دانشگاههای معتبر به او اعطا شده است. داستان زندگی او و دیگر زنان همدورهاش، امروزه به عنوان الگویی الهامبخش برای جوانان و بهویژه دخترانی است که در سراسر جهان مایلند قدم در مسیر علوم پایه و فناوری بگذارند.
اگر بخواهیم دستاوردهای او را به صورت دقیق و به زبان ساده خلاصه کنیم، به فهرستی که در ادامه آمده است، میرسیم:
محاسبه مسیر پرواز اولین آمریکایی در فضا (پروژه مِرکوری)
در سال ۱۹۶۱، زمانی که قرار بود «آلان شپرد» به عنوان اولین فضانورد آمریکایی به فضا پرتاب شود، کاترین جانسون تمام محاسبات مربوط به مسیر پرتاب، زاویه برخاستن و دقیقاً محل فرود آمدن کپسول او در اقیانوس را به صورت دستی و با فرمولهای ریاضی انجام داد. کوچکترین اشتباه در این محاسبات میتوانست باعث گم شدن فضانورد در فضا یا غرق شدن او در اقیانوس شود.
تأیید نهایی محاسبات کامپیوترهای الکترونیکی (مأموریت جان گلن)
وقتی ناسا برای اولین بار تصمیم گرفت از کامپیوترهای دیجیتال جدیدِ ساخت شرکت IBM برای محاسبه مدار چرخش فضاپیما به دور زمین استفاده کند، فضانورد مأموریت (جان گلن) به ماشینهای جدید اعتماد نداشت. او رسماً اعلام کرد تا زمانی که کاترین جانسون اعداد خروجی کامپیوتر را به صورت دستی حساب و صحت آنها را تأیید نکند، با فضاپیما پرواز نخواهد کرد! کاترین اعداد را چک کرد و گفت: «اعداد درست هستند.» و مأموریت با موفقیت انجام شد.
محاسبات حیاتی برای سفر انسان به ماه (پروژه آپولو ۱۱)
بزرگترین دستاورد کاترین جانسون، محاسبه دقیق مسیر پرواز مأموریت «آپولو ۱۱» در سال ۱۹۶۹ بود؛ یعنی همان مأموریتی که برای اولین بار انسان (نیل آرمسترانگ) را روی کره ماه نشاند. او نه تنها مسیر رفتن به ماه را حساب کرد، بلکه فرآیند پیچیده هماهنگشدن و اتصال کپسول ماهنشین با سفینه مادر در مدار ماه را نیز فرمولنویسی کرد تا فضانوردان بتوانند به سلامت به زمین بازگردند.
به نقل از خبرآنلاین، بزرگترین دستاورد غیرعلمی او، موفقیت در محیطی کاملاً نژادپرست و مردسالار بود. او در دورانی که سیاهپوستان آمریکا حتی حق استفاده از سرویسهای بهداشتی مشترک با سفیدپوستان را نداشتند و زنان در محیطهای مهندسی جدی گرفته نمیشدند، با اتکا به دانش خود به اتاقهای تصمیمگیری حساس ناسا راه یافت.
او اولین زنی در بخش خود بود که نامش به عنوان نویسنده ارشد در یک گزارش علمی ناسا ثبت شد.