در پژوهشی تازه، موضوع بازیافت پسماندهای کشاورزی و پیامدهای زیستمحیطی و اقتصادی آن بررسی شده و اهمیت بهرهگیری از رویکردهای نوین برای کاهش فشار بر منابع طبیعی برجسته شده است.
به گزارش سیناپرس، مدیریت پسماندهای کشاورزی در دهههای اخیر به یکی از دغدغههای اصلی جوامع انسانی تبدیل شده است. رشد جمعیت، افزایش تولیدات کشاورزی و تغییر الگوهای مصرف باعث شده حجم قابل توجهی از بقایای گیاهی و ضایعات تولید شود که در صورت مدیریت نادرست، میتواند پیامدهای زیستمحیطی و اقتصادی جدی به دنبال داشته باشد.
سوزاندن یا رهاسازی این پسماندها در طبیعت، بهویژه در برخی مناطق جهان، موجب آلودگی هوا، تخریب خاک و افزایش انتشار گازهای گلخانهای میشود. از سوی دیگر، این ضایعات صرفاً زباله نیستند، بلکه حاوی ترکیبات ارزشمندی مانند کربوهیدراتها و پروتئینها هستند که میتوانند دوباره وارد چرخه تولید شوند. همین نگاه، ضرورت بازاندیشی در شیوه برخورد با پسماندهای کشاورزی را برجسته میکند.
اهمیت تحقیق در این حوزه زمانی دوچندان میشود که بدانیم کشاورزی یکی از منابع مهم تولید گازهای گلخانهای در جهان است و همزمان، پسماندهای آن ظرفیت بالایی برای تولید انرژیهای تجدیدپذیر دارند. برآوردها نشان میدهند که منابع انرژی تجدیدپذیر میتوانند سهم قابل توجهی از نیاز انرژی جهان را در دهههای آینده تأمین کنند.
در این میان، استفاده از پسماندهای کشاورزی بهعنوان خوراک تولید انرژی یا مواد جدید، میتواند هم به کاهش وابستگی به منابع غیرتجدیدپذیر کمک کند و هم فشار بر محیط زیست را کاهش دهد. این رویکرد با مفهوم «اقتصاد دایرهای» همخوانی دارد؛ مدلی که در آن مواد تا حد امکان در چرخه مصرف باقی میمانند و بهجای دفع، بازسازی و بازیافت میشوند.
در پژوهشی که در همین زمینه انجام شده است، شیوا احمدیپور سرشکه از گروه میکروبیولوژی دانشکده علوم زیستی دانشگاه الزهرا بههمراه یکی از همکاران دانشگاهی خود، بهرهگیری از ظرفیتهای زیستی برای بازیافت پسماندهای کشاورزی را مورد مطالعه قرار دادهاند.
این پژوهش با تمرکز بر استفاده از میکروارگانیسمها و بررسی نقش آنها در تبدیل ضایعات کشاورزی به محصولات باارزش، تلاش کرده است تصویری روشن از امکانهای موجود در این حوزه ارائه دهد. محققان با نگاهی کاربردی، به بررسی این موضوع پرداختهاند که چگونه فرآیندهای زیستی میتوانند پسماندها را به منابعی مفید تبدیل کنند و همزمان، به اهداف توسعه پایدار نزدیکتر شوند.
روش کار این پژوهش بهصورت مروری بوده است. به این معنا که پژوهشگران با بررسی و تحلیل مطالعات علمی پیشین، نقش میکروارگانیسمها را در فرآیند بازیافت پسماندهای کشاورزی مرور کردهاند.
در این بررسی، جنبههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی این روشها مورد توجه قرار گرفته و تلاش شده تصویری جامع از مزایا و ظرفیتهای این رویکرد ارائه شود. همچنین، پژوهش به این موضوع پرداخته است که بازیافت زیستی پسماندهای کشاورزی چگونه میتواند به تحقق اقتصاد دایرهای، افزایش امنیت غذایی و کاهش فقر و وابستگی به منابع غیرتجدیدپذیر کمک کند.
یافتههای این پژوهش که در فصلنامه «ایمنی زیستی» نشریه تخصصی وابسته به انجمن ایمنی زیستی ایران منتشر شدهاند، نشان میدهند که رویکردهای نوین میکروبیولوژی، بهویژه تجزیه میکروبی پسماندهای کشاورزی، توانایی بالایی در کاهش اثرات منفی زیستمحیطی دارند.
در این فرآیندها، بقایای زراعی میتوانند به محصولاتی مانند کمپوست، بیوگاز، پروتئین میکروبی، اسیدهای آلی و حتی بیوپلاستیک تبدیل شوند. این تبدیل نهتنها حجم زبالهها را کاهش میدهد، بلکه به تولید مواد باارزش کمک کرده و از هدررفت منابع جلوگیری میکند.
بر اساس جمعبندی پژوهش، استفاده از میکروارگانیسمها در مدیریت پسماندهای کشاورزی میتواند نقشی مؤثر در کاهش انتشار گازهای گلخانهای و کنترل تغییرات اقلیمی ایفا کند. این رویکرد با تقویت اکوسیستمها و بهینهسازی استفاده از منابع طبیعی، زمینهساز ترویج کشاورزی پایدار میشود و میتواند بهعنوان بخشی از راهحلهای بلندمدت برای چالشهای زیستمحیطی مورد توجه قرار گیرد.
به گفته محققان، بازیافت زیستی پسماندهای کشاورزی ماهیتی فرارشتهای دارد و نیازمند همافزایی میان زیستفناوری میکروبی، مهندسی فرآیند و اصول اقتصاد دایرهای است. میکروارگانیسمها در این میان نقش کلیدی دارند، زیرا قادرند مواد آلی را تجزیه کرده و آنها را به محصولات مفید تبدیل کنند؛ محصولاتی که علاوه بر کاهش آلودگی، میتوانند حاصلخیزی خاک را بهبود بخشند.
با توجه به حجم بالای ضایعات تولیدی در صنایع غذایی و کشاورزی، استفاده مجدد از این مواد اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
به نقل از ایسنا، در ایران، حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد از تولیدات کشاورزی به ضایعات تبدیل میشود که ارزشی معادل میلیاردها دلار در سال دارد. این رقم چندین برابر متوسط جهانی برآورد شده و نشاندهنده ظرفیت بالای بهبود مدیریت پسماند است. در حالی که هر سال هزینههای زیادی صرف واردات مواد اولیه صنایع تبدیلی میشود، بخش قابل توجهی از منابع داخلی بلااستفاده میماند.
البته بایستی اشاره کرد که بازیافت زیستی با چالشهایی مانند نیاز به شرایط بهینه دما، رطوبت و زمان مناسب روبهرو است، اما توسعه تحقیق و فناوری در این حوزه میتواند این موانع را کاهش داده و زمینهساز ایجاد کسبوکارهای نوآورانه و ارزشآفرین شود.