بررسیها نشان میدهد که هانتاویروس برخلاف تصور رایج، نه تنها از طریق تماس مستقیم، بلکه از راه هوا و با استنشاق ذرات معلق در ترشحات جوندگان منتقل میشود. این مکانیسم انتقال مشابه ویروس کرونا است که باعث شده تا هانتاویروس به یک چالش جدی تنفسی تبدیل شود.
به گزارش سیناپرس، خطر انتقال از راه هوا، فاصله هانتاویروس با کروناویروس را از بین میبرد. اکنون تنفس در محیطهای آلوده به ترشحات جوندگان، مسیری مشابه شیوع کووید-۱۹ ایجاد کرده که سلامت انسانها را تهدید میکند. این ویروس با بهرهگیری از همان راه نفوذ کرونا، توانسته است به یک چالش مهم تنفسی تبدیل شود.
هانتا، ویروس جدیدی نیست و مدتهاست در طبیعت وجود داشته است، اما افزایش ناگهانی موارد ابتلا باعث شده تا نگاهها دوباره به سمت آن جلب شود.
شباهتهای عملکردی این ویروس با کرونا باعث شده تا تشخیص تفاوت بین هراس منطقی و اضطراب کاذب اهمیت زیادی پیدا کند. دانستن اینکه این ویروس چگونه منتقل میشود و چه تفاوتهایی با همهگیریهای گذشته دارد، برای پیشگیری در محیطهای روزمره ضروری است.
برای بررسی دقیقتر این موضوع، دکتر زهرا دوستی؛ پزشک متخصص بیماریهای عفونی و گرمسیری به تحلیل شباهتهای عملکردی هانتاویروس و کرونا و ابعاد واقعی این تهدید پرداخته است.
هانتاویروس چیست و اساساً چه خطری برای انسان ایجاد میکند؟
هانتاویروس، همانطور که از نامش پیداست، جزو دسته ویروسهاست و انواع و اقسام زیرگونهها را دارد؛ مانندِ ویروس کرونا که بههرحال یکی از گونههای آن «اُمیکرون» است و مثل خیلی از ویروسهای دیگر که انواع متفاوتی دارند. این ویروس معمولاً در جوندگان ایجاد بیماری کرده و آنها را آلوده میکند؛ جوندگانی مانند موشخرماها و انواع و اقسام موشها.
ویروس در ادرار و ترشحاتِ آن جوندگان وجود دارد. انسانها ممکن است توسط بعضی از گونههای این هانتاویروس، از طریق مواجهه با خاک، منسوجات یا محیطهایی که به ترشحات، ادرار، مدفوع، بزاق و بههرحال خروجیهای بدنِ آن جوندگان آلوده است، دچار عفونت شوند.
برای مثال فرض کنید خاکی به ادرار یک جونده آلوده آغشته باشد و فردی آن مکان را جارو بزند؛ هنگام جارو زدن، این ریزگردها در هوا پخش میشوند، انسان آنها را تنفس میکند و بهاینترتیب، هانتاویروس وارد بدن انسان میشود.
انتقال هانتاویروس در چه شرایطی بیشتر اتفاق میافتد؟
هر جایی که جوندگان وجود داشته باشند، یعنی هر مکانی که بتوان درون آن جونده پیدا کرد، میتواند بالقوه آلودهکننده باشد؛ چراکه بههرحال در آن مناطق، فضولات و بزاقِ آن جوندگان ریخته میشود و احتمال تماس با آن وجود دارد. مخصوصاً در محیطهای سربسته که تهویه مناسبی ندارند، احتمال انتقال قطعاً خیلی بیشتر است؛ مثل زیرزمینها، فضاهای مسقف و مناطق نمناک.
آیا محیطهای شهری عادی هم در معرض خطرند؟
زهرا دوستی: همیشه ترسِ بیشازحد از یک بیماری، خودش آسیبرسان است؛ همانطور که ترسِ بیشازحد از خودِ کروناویروس برای خیلیها باعث ایجاد افسردگی و اختلالات اضطرابی شد، در مورد هانتا هم بحث همین است. مهم، شناخت و کسب دانش در زمینه راههای انتقال است و همینطور رعایتِ پروتکلهای ارتباط با افرادی است که در معرض خطرِ آلودگی هستند
حضور هانتاویروس، مخصوصاً در این «اوتبریک» (out break) یا طغیان ناگهانی اخیر، در نواحی جغرافیایی خاصی از جهان است، اما قطعاً هرجایی که جونده آلوده به هانتا وجود داشته باشد، میتواند انتقال پیدا کند؛ بهویژه انتقال اینگونه از جوندگان به انسان.
هانتاویروس ویروس جدیدی نیست؛ یعنی خیلیها بهغلط میگویند ویروس جدیدی شایع شده است، درحالیکه هانتا قبلاً هم بوده است. فقط چون در حال حاضر تعداد بیشتری از مواردِ ابتلا از آن گزارش میشود، بهعبارتی دچار اوتبریک شدهایم؛ مردم فکر میکنند ویروس جدیدی است و چون تازه نام آن را میشنوند، گمان میکنند چیز خیلی عجیبوغریبی است که بهتازگی ابداع شده است. خیر؛ ما الان درگیر اوتبریکِ هانتاویروس هستیم؛ یعنی در اصل، میزان ابتلا نسبت به آنچه در گذشته بوده، افزایش یافته است.
با چه ترکیبی از علائم باید به ابتلا به هانتاویروس شک کنیم؟
مثل خیلی از ویروسهای دیگر، حتی مانند کروناویروس، وقتی سیستم ایمنی یک میکروب را میشناسد، برای مقابله با آن «بسیج سیستم ایمنی» رخ میدهد؛ شروع به آزادسازی سایتوکاینهای التهابی میکند و فاکتورهای التهابی را آزاد میسازد.
گاه آزاد شدنِ بیشازحدِ این فاکتورهای التهابی در برابرِ مقدارِ زیادِ ویروسی که وارد بدن شده است، باعث بسیجِ حجم بسیار زیادی از سلولهای ایمنی میشود. این موضوع باعث میشود آن فاکتورهای التهابی که عمدتاً مسئول افزایش خونرسانی به بدن هستند، منجر به خروج مایع پلاسما و سرم از داخل رگها به فضای میانبافتی شوند؛ درنتیجه، حجمِ مؤثرِ داخل عروقی کم میشود.
خود فاکتورهای التهابی، «طوفان سیتوکینی» (طوفان فاکتورهای التهابی) را ایجاد میکنند. خب، قطعاً هر چیزی در حالت تعادلش مناسب است؛ اگر از آن تعادل خارج شود، چه سیستم ایمنی در جهتِ حفظِ امنیت و ایمنی بدن باشد و چه رفتارِ نابهنجارِ ویروس و حجمِ زیادِ آن در داخل بدن، هر دو بهیکاندازه آسیبرسان هستند.
به همین خاطر است که میگوییم رفتارِ بیشازحدِ سیستم ایمنی در مقابله با یک میکروب خارجی هم میتواند بالقوه آسیبرسان باشد.
مهمترین شکاف دانشی ما در مواجهه با ویروسهای نوپدید حیوانی چیست؟
برخی از ویروسها «نوپدید» هستند و بعضی از آنها «بازپدید»؛ یعنی بعد از یک مدتی که نهفته بودند و بیماریزایی نداشتند، یا به هر حال دچار یک اوتبریک یا طغیان شده بودند که آن را محدود کرده بودیم، دوباره شروع به فعالیت مجدد و گردش در جامعه میکنند.
وقتی میگوییم ویروس «نوپدید» است، اسمش معلوم است؛ یعنی چیز زیادی در مورد آن نمیدانیم، یا «بازپدید» است که بعد از یک مدت طولانی که در حالت خاموشی بوده، دوباره داریم مواردِ ابتلا به آن را پیدا میکنیم.
بنابراین، صرفه اقتصادی نداشته که قبلاً مورد تحقیقات گسترده قرار بگیرند و عملاً شاید نتوان نقصِ چندانی به سیستم بهداشت جهانی گرفت که روی اینها کاری انجام نشده است؛ چون دنیای ویروسها، دنیایی بسیار پیچیده، بسیار غامض و عمدتاً «در حال تغییر» (ever-changing) است؛ یعنی هر روز نسبت به دیروز متفاوت است.
عمدتاً همهی ویروسها یک چنین رفتار چندگانهای ندارند؛ به همین خاطر، عملاً دنیای ما سرشار از نادانستنیهاست که بههرحال میتوانیم بخشی از آنها را کشف کرده و در موردشان اقدام درمانی و تشخیصی انجام دهیم.
داشتنِ اختلال اضطرابی و وسواسِ بیشازحد در این موارد، قطعاً مشکلاتِ دیگری برای ما ایجاد میکند که ممکن است جبرانِ آنها به این سادگی نباشد. در حدِ همین گوش دادن به توصیههای معمولِ سیستم بهداشت و درمان و دامن نزدن به شایعات، همین حد کافی است و وظیفه ما واقعاً بیشتر از این هم نیست
چه تفاوتی بین هانتاویروس و کرونا ویروس هست؟
به نقل از آنا، خیلی به هم شبیهاند از جهتِ ایجاد همهگیری؛ یعنی بسیار بسیار بهسرعت پخش میشوند و بسیار قابلیتِ بیماریزاییِ زیادی دارند و شباهتشان به همدیگر از بابتِ نحوه انتقالشان است که عمدتاً «ایربرن» یا هوابرد است.
آیا قابلیت همهگیری مانند کووید۱۹ را دارد؟
معمولاً انتقال این ویروس به انسان نادر است؛ یعنی معمولاً بین همان جوندگان ایجاد بیماری میکند؛ ولی بعضی از گونههایش، همانطور که گفتم چون انواعِ مختلفی دارد، برای مثال گونه «آندس» (Andes) که الان خیلی بحثبرانگیز است؛ این آندس میتواند برای انسان هم بیماریزا باشد، یعنی بهنوعی مشترک بین انسان و آن جونده است و قابلیتِ انتقالِ انسان به انسان را دارد. نکتهاش این است؛ یعنی غیر از اینکه توسطِ جونده به انسان منتقل میشود، انسان هم به انسان انتقال پیدا میکند.