باستان شناسان اسپانیایی موفق شدند در میان گنجینههای طلایی متعلق به عصر برنز، دو شیء بسیار خاص کشف کنند. این اشیا از آهن معمولی زمین ساخته نشدهاند، بلکه منشا آن ها از فلزی منحصربهفرد و متعلق به شهابسنگها تشکیل شدهاند. این یافته شگفتانگیز نشان میدهد که تکنولوژی فلزکاری ۳۰۰۰ سال پیش، بسیار فراتر از تصور ما و با استفاده از منابع فرازمینی بوده است.
به گزارش سیناپرس، یکی از گنجینههای طلایی درخشان متعلق به عصر برنز در منطقه ایبری بین اسپانیا و پرتغال امروزی، تعدادی از اشیاء زنگزده وجود داشت که در ابتدا تصور می شد اهمیت چندانی ندارند اما بررسی های جدید نشان می دهد ممکن است این آثار آهنی، ارزشمندترین قسمت گنجینه طلایی فوق محسوب شوند. محققان کشف کردهاند که یک دستبند ساده و یک نیمکره توخالی زنگزده که با طلا تزئین شده، از فلزی معمولی استخراجشده از دل زمین ساخته نشدهاند؛ بلکه این دو شیء از آهن شهابسنگی ساخته شدهاند که حاصل سقوط اجرام آسمانی بر روی زمین بوده است.
این کشف هیجانانگیز که توسط سالوادور روویرا-یولنس (Salvador Rovira-Llorens)، مدیر بازنشسته بخش حفاظت از آثار موزه ملی باستانشناسی اسپانیا، انجام شد، نشان میدهد که فناوری و مهارتهای فلزکاری در شبهجزیره ایبری بیش از ۳۰۰۰ سال پیش، بسیار پیشرفتهتر از آن چیزی بود که تصور میکردیم.
گفتنی است این مجموعه از سالها پیش شناخته شده بود و با عنوان «گنجینه ویلنا» معرفی می شد. این مجموعه شامل ۶۶ قطعه عمدتاً طلایی است و بیش از ۶۰ سال پیش، در سال ۱۹۶۳ در منطقهای آلیکانته (Alicante) اسپانیا به دست آمده و از آن زمان به یکی از مهمترین نمونههای آثار طلایی باقی مانده از عصر برنز در شبهجزیره ایبری و کل اروپا تبدیل شده است.
از منظر باستان شناسی تعیین قدمت دقیق این مجموعه کمی دشوار بود؛ دلیل اصلی این پیچیدگی وجود دو شیء خاص در بین آن ها است: که دارای ظاهری هستند که باستانشناسان آن را «آهنی» توصیف کردهاند؛ یعنی به نظر میرسد از جنس آهن ساخته شدهاند. اما مشکل اینجاست که در شبهجزیره ایبری، عصر آهن یعنی دورهای که در آن بشر توانست آهن را ذوب کرده و مورد استفاده قرار دهد، حدود سال ۸۵۰ قبل از میلاد آغاز شد. در حالی که مواد طلایی موجود در این گنجینه به دوره بین ۱۵۰۰ تا ۱۲۰۰ قبل از میلاد تعلق دارند. بنابراین، وجود آهن در بین این آثار طلایی، یک سوال بی پاسخ به شمار می رفت.
این موضوع دستمایه مطالعات جدید محققان قرار گرفته و آن ها به این موضوع توجه کردند که سنگآهن پوسته زمین تنها منبع آهن شکلپذیر در سیاره ما نیست. در سراسر جهان، تعدادی از اشیاء آهنی پیش از عصر آهن وجود دارند که از ماده تشکیلدهنده شهابسنگها ساخته شدهاند. مشهورترین نمونه از این اشیا آهنی، خنجر آهن شهابسنگی فرعون توتعنخآمون است.
در این میان اما راهی برای تشخیص آهن با منشا زمینی و آهن فرازمینی وجود دارد: آهن با منشاء شهابسنگی، دارای نیکل (عنصری فلزی سبک و مقاوم در برابر خوردگی) بسیار بالاتری نسبت به آهن زمینی است. بنابراین، محققان اجازه لازم را از موزه باستانشناسی شهری ویلنا که نگهدارنده این مجموعه است، دریافت کردند تا دو شیء مورد بحث را با دقت آزمایش کنند و میزان دقیق نیکل موجود در آنها را مشخص نمایند.
آنها نمونهبرداری دقیقی از هر دو شیء انجام دادند و مواد را تحت فرآیند «طیفسنجی جرمی» روشی حساس برای شناسایی و اندازهگیری دقیق ترکیبات شیمیایی اتمها، قرار دادند تا ترکیب آنها را تعیین کنند.
با وجود سطح بالای خوردگی که ترکیب عنصری شیء را تغییر میدهد، نتایج به روشنی نشان میدهند که هر دو شیء موجود در گنجینه طلایی فوق، از آهن شهابسنگی ساخته شدهاند. این یافته به زیبایی معمای چگونگی هماهنگی این دو شیء با بقیه مجموعه را حل میکند: این آثار در همان دوره زمانی ساخته شدهاند و قدمت آن ها به حدود ۱۴۰۰ تا ۱۲۰۰ قبل از میلاد بازمیگردند.
محققان در مقاله خود توضیح میدهند:«دادههای موجود نشان میدهند که سرپوش و دستبند گنجینه ویلنا، در حال حاضر اولین دو قطعه قابل انتساب به آهن شهابسنگی در شبهجزیره ایبری هستندکه با تقویم عصر برنز متأخر، پیش از آغاز تولید گسترده آهن زمینی سازگار است.»
شرح کامل این یافتهها در آخرین شماره مجله تخصصی Trabajos de Prehistoria* منتشر شده و در اختیار علاقه مندان قرار دارد.
مترجم: احسان محمدحسینی