دانشمندان با پیوند سلولهای بنیادی به سلولهای مغز توانستند به کاهش آسیبهای ناشی از این عارضه در بیماران کمک کنند.
به گزارش سیناپرس به نقل از scitechdaily، بسیاری از بیمارانی که دچار سکتههای مغزی می شوند، معمولا عوارضی را تجربه میکنند که به ناتوانی آنها در انجام کارهای روزمره منتهی میشود. اما دانشمندان به تازگی به راهحل تازهای دست پیدا کردهاند که میتواند این علائم را کاهش دهد.
سلولهای بنیادین تاکنون در بهبود بسیاری از بیماریها کمک کردهاند و حالا نوبت آن رسیده تا مبتلایان به سکته مغزی را نجات دهند. محققان دانشگاه زوریخ و کالیفرنیای جنوبی با درمان سلولهای بنیادی توانستهاند عوارض ناشی از سکته مغزی را بهبود بخشند.
سلولهای بنیادینی که به سلولهای مغزی این گروه از بیماران پیوند میشود، باعث بازسازی اتصالات مغزی، بازیابی عروق خونی و درنتیجه بهبود حرکت در بیماران میشود.
این یافتهها امید دانشمندان را به کشف درمانهای بیشتر در آینده بیشتر کرده است که روزی بتواند آسیبهای ناشی از سکته مغزی را ترمیم کنند. سکته مغزی بکی از علل اصلی معلولیتهای درازمدت در دنیا محسوب میشود. زمانی که خونرسانی به بخشی از مغز قطع میشود، سلولهایی که دچار فقدان اکسیژن میشوند طی چند دقیقه از بین میروند.
به گزارش سیناپرس، مغز برخلاف پوست و استخوان، تنها توانایی محدودی برای جایگزینی بافتهای ازدسترفته دارد و بسیاری از بیمارانی که از سکتههای مغزی جان سالم به در میبرند، غالبا در ادامه حیات خود با فلج، از دست رفتن حافظه و مشکلاتی در تکلم خود روبرو میشوند. درست است که برخی از این علائم ممکن است با گذر زمان بهبود یابند اما به طورکلی، بیمار دیگر نمیتواند به روزهای قبل از سکته مغزی برگردد. دانشمندان سالها روی روشهایی آزمایش کردهاند تا بتوانند به بازسازی سلولهای مغزی کمک کنند. آنها در مطالعات اخیر خود، از سلولهای پیشساز عصبی استفاده کردهاند که همان سلولهای بنیادی هستند که توانایی تبدیل شدن به انواع محتلف بافت مغزی را دارند. این سلولها از سلولهای بنیادین پرتوانی ایجاد شدهاند که سلولهای انسانی بالغی هستند که به حالت سلولهای بنیادی بازبرنامهریزی شدهاند.
به گزارش سیناپرس، این گروه تحقیقاتی، این سلولها را یک هفته بعد از بروز سکته، به مغز موشهای آزمایشگاهی پیوند زدند. از قرار معلوم، این زمان برای بازسازی سلولهای مغزی بسیار حیاتی است. پیوندهایی که در ابتدای بروز سکته به سلولهای مغزی پیوند میشوند اغلب به دلیل التهاب بیش از حد سلولهای آسیبدیده مغز و نیز ارسال سیگنالهای شیمیایی سمی، موفق عمل نکرده و از بین میروند. اما صبوری چند روزه، به پایدار شدن شرایط سلولها و آماده شدن آنها برای پیوند سلولی میانجامد. اما آنچه بعد از این زمان رخ میدهد، شگفتی دانشمندان را برانگیخت.
محققان مشاهده کردند که بعد از پنج هفته، هنوز سلولهایی که پیوند شده بودند، زنده مانده و در بافتهای مغزی مجاور پخش شده و اغلب به نورونهای عملکردی تبدیل شدهاند. بسیاری از آنها تبدیل به نورونهای «گاباارژیک» تبدیل شدند؛ یعنی آن دسته از سلولهای مغزی مهارکننده تخصصی که به تنظیم فعالیت عصبی کمک میکنند و پس از سکته مغزی به شدت کاهی مییابند.
این سلولها برای متعادل کردن سیگنالدهی مغز، جلوگیری از تحریک بیش از حد و هماهنگی حرکات ضروری هستند. به گزارش سیناپرس، آنچه دانشمندان مشاهده کردند، این بود که نورونهای پیوندشده صرفا در کناربافت آسیبدیده مغز حضور نداشتند بلکه شواهد نشان میدهد این نورونها بهطورفعال از طریق سیستمهای سیگنالدهی مولکولی مرتبط با رشد عصبی، تشکیل سیناپس و ترمیم بافت با سلولهای اطراف مرتبط بودند. محققان چند مسیر اصلی دخیل در این ارتباط متقابل را از جمله سیگنالینگ نورکسین، نورگولین، NCAM و SLIT را شناسایی کردند که همگی آنها با بازسازی شبکههای عصبی و هداست آکسونها برای اتصال مجدد مرتبط هستند. در موشهایی که این پیوند انجام شد، عروق خونی بیشتری در نزدیکی محل سکته ایجاد شدند که باعث بهبود گردش خون در بافت آسیبدیده میشود.
این درمان همچنین فعالیتهای التهابی را کاهش داده، سد خونی- مغزی، و پوشش محافظی را که معمولا از نشت مواد مضر در جریان خون به مغز جلوگیری میکند، تقویت میکند. آسیب به این سد، عامل اصلی تورم و آسیب بیشتر پس از سکته مغزی است.
محققان همچنین افزایش رشد رشتههای عصبی را در اطراف ناحیه آسیبدیده مشاهده کردند. برخی از نورونهای پیوند شده، برآمدگیهای بلندی را به نواحی مرتبط با حرکت و کنترل حسی گسترش دادند که نشان میدهد سلولهای جدید ممکن است شروع به ادغام در مدارهای مغزی موجود کرده باشند.
دانشمندان برای مشاهده تغییرات بیولوژیکی و بهبود واقعی بیماران، از سیستمهای ردیابی حرکتی با کمک هوش مصنوعی استفاده کردند که چگونگی راه رفتن موشها را تجزیه و تحلیل میکرد.
سکته مغزی معمولا هماهنگی، قرارگیری پنجه و زمانبندی راه رفتن را در موشها مختل میکند. به گزارش سیناپرس، موشهایی که با سلولهای بنیادی درمان شدند، به تدریج حرکات نرمتری را بازیابی کردند.
در تعادل و وظایف حرکتی ظریف نسبت به حیواناتی که درمان نشدند، عملکرد بهتری داشتند. درواقع، مشاهدات نشان میدهد، سلولهای بنیادی عصبی نه تنها نورونهای جدید تشکیل میدهند، بلکه سایر فرایندهای بازسازی را نیز القا میکنند.
مترجم:ندا اظهری