پژوهشگر و استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی، در تحلیل علمی زلزله اخیر منطقه پردیس و وضعیت لرزهخیزی کلانشهر تهران، ضمن بررسی پتانسیل خطرناکترین گسلهای منطقه، به بررسی رابطه احتمالی لرزهها با سامانه آتشفشانی دماوند و رد ارتباط میان پدیدههای جوی و زلزله پرداخت.
دکتر مهدی زارع، پژوهشگر و استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی در گفتگو با خبرنگار سیناپرس در بررسی وضعیت لرزهخیزی کلانشهر تهران اعلام کرد: تاکنون ۲۳ گسل در این منطقه شناسایی شده است که طول مجموع آنها در محدوده شهری حدود ۹۰ کیلومتر برآورد میشود. این گسلها در سه دسته اصلی، متوسط و فرعی طبقهبندی میشوند.
وی خطرناکترین گسلها را «گسل شمال تهران» معرفی کرد که از لشکرک تا غرب تهران امتداد دارد و مناطقی همچون سوهانک، دربند، سعدآباد، تجریش، نیاوران، سعادتآباد و حصارک کن و کل پهنه شمالی منطقه۲۲ را مستقیما تهدید میکند.
وی خاطرنشان کرد: قطعه میانی «گسل مشا» به عنوان یکی از فعالترین گسلهای منطقه، از ۱۵ کیلومتری شمال تهران عبور کرده و توان لرزهزایی بالای ۷ درجه دارد. علاوه بر این، پهنه «گسل کهریزک» و «گسل ری» در جنوب تهران نیز به دلیل تراکم بالای جمعیت و بافت فرسوده، پتانسیل ریسک انسانی بالایی در هنگام وقوع زلزله دارند. همچنین گسل پردیسان و پهنه گسل میانی نیز از شرق به غرب تهران گسترده شدهاند.
تحلیل زلزله اخیر پردیس و مخاطرات احتمالی
زارع با اشاره به زلزله اخیر در منطقه پردیس، تأکید کرد: این لرزه در ۱۰ کیلومتری محل تلاقی دو گسل بسیار مهم «مشا» و «شمال تهران» رخ داده است.
وی اظهارکرد: احتمال وقوع زلزله بزرگ با فعالیتهای مکرر در این پهنه لرزهای میتواند نشانهای از تنش در گسلهای بزرگتر باشد؛ هرچند زلزلههای کوچک لزوماً به معنای وقوع حتمی یک زلزله بزرگ در ساعات آینده نیستند، اما باید به عنوان یک هشدار محسوب شوند.
به گفته وی، بر اساس برآوردهای مدیریت ریسک، در صورت وقوع یک زلزله بالای ۷ درجه در تهران، حداقل ۲ میلیون نفر بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار میگیرند که میزان آسیب به آنها بستگی به کانون زلزله و زمان وقوع رخداد دارد.
وی همچنین هشدار داد که وجود ۱۲ هزار پلاک ساختمانی مستقیماً روی خط گسل، ریسک ناشی از این خطر را دوچندان کرده است.
زلزله ارتباطی با پدیدههای جوی ندارد
استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی در پاسخ به پرسش درباره احتمال ارتباط زلزله با طوفان شب گذشته و تغییرات آب و هوایی گفت: از نظر علمی هیچ ارتباط مستقیمی میان وقوع طوفان و زلزله وجود ندارد؛ زلزله ناشی از جابهجایی ورقههای زمینساختی در ژرفای زمین است، در حالی که طوفان یک پدیده جوی در سطح اتمسفر محسوب میشود. بنابراین، وزش باد و طوفانهای معمولی هرگز به عنوان علائم وقوع زلزله شناخته نمیشوند و همزمانی آنها در تهران صرفاً یک تصادف بوده است.
پتانسیل لرزهزایی در شرق تهران و ارتباط با آتشفشان دماوند
زارع با تأیید وجود پتانسیل لرزهزایی در پهنه شرق تهران (پردیس و دماوند) گفت: گسل مشا در طول تاریخ سابقه زلزلههای بزرگی همچون زلزله سال ۱۸۳۰ میلادی را داشته است.
وی در خصوص ارتباط لرزهها با آتشفشان دماوند افزود: اگرچه زلزله اخیر ناشی از فعالیتهای گسلی بوده، اما پهنه شرقی گسل مشا از مجاورت سامانه آتشفشان دماوند عبور میکند. ارزیابیها نشان میدهد که فعالیتهای اتاق ماگمایی دماوند، بهویژه در ژرفای ۸ تا ۱۴ کیلومتری، میتواند بر تحریک زلزلهها در صفحه گسل مشا موثر باشد.
وی در پایان در مورد احتمال فعال شدن آتشفشان دماوند تصریح کرد: اگرچه لرزههای بسیار شدید میتوانند بر سامانههای هیدرولیکی یا ماگمایی آتشفشانها اثر بگذارند، اما وقوع چند زلزله کوچک توان فعال کردن آتشفشان دماوند را ندارد. دماوند به عنوان یک آتشفشان فعال اما “خفته” شناخته میشود که دائماً تحت نظر مراکز مانیتورینگ است و لرزههای اخیر تغییر معناداری در وضعیت مخزن ماگمایی آن ایجاد نکرده است.
خبرنگار: فرزانه صدقی