در پی درگیریهای نظامی میان ایران و ایالات متحده، آسیبهای گستردهای به بافتهای شهری و زیرساختهای حیاتی کشور وارد شده است. این خسارات فراتر از تخریبهای فیزیکی ساختمانهای مسکونی و عمومی، هویت ملی ایران را نیز هدف قرار داده است؛ بهگونهای که بخشی از میراث فرهنگی و آثار تاریخی ثبت شده در فهرست جهانی نیز دچار صدمات جدی شدهاند.
به گزارش سیناپرس، تخریب این گنجینههای معماری و هنری، نه تنها یک خسارت مادی، بلکه گسست در حافظه تاریخی ملت است. در این میان، ضرورت بازسازی دقیق و استفاده از فناوریهای نوین برای بازیابی این ثروتهای فرهنگی، به یکی از مهمترین دغدغههای متخصصان و مسئولان تبدیل شده است.
در این راستا پروفسور محمود گلابچی، چهره ماندگار و برجسته ایران در حوزههای معماری و مهندسی راه و ساختمان، در گفتگو با خبرنگار سیناپرس به تحلیل ابعاد مختلف خسارات وارده و ارائه راهکارهای علمی برای مقابله با این بحران پرداخت و با نگاهی تخصصی به وضعیت موجود، بر اهمیت بازسازی با کیفیت و استفاده از مستندسازی دیجیتال تاکید کرد.
استاد دانشگاه معماری هنرهای زیبا دانشگاه تهران افزود: ابعاد مختلف خسارات ناشی از جنگ را بازخوانی کرد و اظهار داشت: صدمات وارده در این نبرد، طیف گستردهای از زیرساختها از ساختمانهای مسکونی و عمومی تا زیرساختهای کلیدی کشور را در بر گرفته است. اما بخش اصلی دغدغه ما، میراث فرهنگی کشور است. بسیاری از آثاری که در فهرست میراث جهانی ثبت شده بودند، در پی این حوادث دچار صدمه شدهاند.
بنیان گذار قطب علمی فناوری معماری و بنیان گذار دانشگاه معماری و هنر پارس اظهارکرد: اولین و حیاتیترین گام در این مرحله، شناسایی دقیق آسیبها است. باید با دقت مشخص کنیم که چه ساختمانهایی آسیب دیدهاند و چه میزان از میراث معماری، هنری و فرهنگی کشور آسیب دیده است. بازسازی این آثار، از مهمترین وظایف پیش روی ماست.
دارای کرسی یونسکو در معماری اسلامی و استاد نمونه دانشگاه تهران با ابراز نگرانی از وضعیت میراث فرهنگی آسیب دیده تاکید کرد: بازسازی این آثار باید در کمترین زمان ممکن و با بالاترین کیفیت ممکن انجام گیرد.
استراتژی بازسازی: مستندسازی دیجیتال و اسکن سهبعدی
پروفسور گلابچی به چگونگی بازسازی اصولی میراث فرهنگی به منظور جلوگیری از تکرار آسیبها در آینده پرداخت و اظهارکرد: توصیه من این است که هماکنون تمام آثار تاریخی خود را با نقشههای دقیق، جزئیات کامل، تصاویر رنگی و بهویژه از طریق اسکنرهای سهبعدی (3D) به طور کامل مستندسازی کنیم؛ این اقدام برای زمانی است که اگر چنانچه صدمه و آسیبی رخ دهد از قبل تمامی جزئیاتش را در اختیار داشته باشیم.
وی به مواردی نظیر آیینه کاریها، نقاشیهای دیواری، شیشههای رنگی و درهای تاریخی اشاره کرد که در اثر این حوادث آسیب دیدهاند.
چهره ماندگار و برجسته ایران در حوزههای معماری و مهندسی راه و ساختمان تاکید کرد: با داشتن این اسکنها، هنرمندان میتوانند دوباره آنها را بهگونهای بسازند که میراث فرهنگی برای نسلهای آینده حفظ شود.
وی در تشریح روشهای آمادگی برای بحران، بر استفاده از دستگاههای پیشرفته تاکید کرد: راه مقابله با این وضعیت، مستندسازی تمامی ویژگیها، کیفیتها و اطلاعات آثار هنری با استفاده از فناوری اسکن سهبعدی است تا در زمان وقوع حادثه، امکان بازسازی عینی و دقیق فراهم باشد.
نقش هوش مصنوعی و فناوریهای نوین در شناسایی گنجینههای معماری
پروفسور گلابچی در ادامه به نقش فناوریهای نوظهور، بهویژه هوش مصنوعی در حوزه معماری پرداخت و توضیح داد: امروزه میتوان با استفاده از اسکنهای پیشرفته، فیلمهای سهبعدی از ساختمانها تهیه کرد که فراتر از یک تصویر ساده است.
وی در این باره گفت: فناوریهای هوش مصنوعی به ما اجازه میدهند که اسکنهای بسیار دقیقی از داخل ساختمانها تهیه کنیم. این اسکنها قادرند ضخامت دیوارهها، جدارها و مرزهای درونی و بیرونی ساختمان را بهدقت ترسیم کنند و نقشههایی از نوع “نقشه چلفا” (نحوه ساخت اصولی) ارائه دهند.
استاد دانشگاه معماری هنرهای زیبا دانشگاه تهران تاکید کرد که این فناوریها کمک میکنند تا چگونه این گنجینههای هنر و معماری ایران ساخته شدهاند را دقیقاً شناسایی کنیم تا در صورت بروز هرگونه مشکل، بر اساس دادههای علمی، بازسازی آنها میسر شود. وی این آثار را «ثروتهای فرهنگی کشور» نامید که باید برای آینده حفظ شوند.
بازسازی زیرساختها و حفظ حافظه تاریخی
پروفسور گلابچی همچنین به موضوع بازسازی ساختمانهای تخریب شده و زیرساختهای از بین رفته پرداخت. وی معتقد است که بازسازی نباید صرفاً به معنای ساخت مجدد باشد، بلکه باید ترکیبی از کیفیت مدرن و هویت تاریخی باشد.
بنیان گذار قطب علمی فناوری معماری و بنیان گذار دانشگاه معماری و هنر پارس پیشنهاد کرد: باید ساختمانهای تخریب شده را بهگونهای بازسازی کنیم که کیفیت آنها بهتر و مناسبتر از قبل باشد، اما در عین حال با استفاده از آثار هنری ایرانی، نشان دهیم که تاریخ این بنا چه بوده است.
وی تاکید کرد: بسیار مهم است که در طول این ایام بحران، بتوانیم بازگشت به حالت بهتر از قبل را تجربه کنیم و این فرآیند را در حافظه تاریخی خود نیز ثبت کنیم.
وی در پایان افزود: این توصیه ماست که بازسازی باید با حفظ تاریخی که طی شده و آن حافظه تاریخی که لازم به حفظ آن است، انجام شود.
خبرنگار: فرزانه صدقی