جنگ اخیر ایران با نیروهای متجاوز آمریکا – صهیونیستی، واقعیتهای بنیادینی را برای نیروهای هوایی غربی و کشورهای منطقه نمایان کرده است.
به گزارش سیناپرس، در نبرد با پهپادهای ارزانقیمت و انبوه، استفاده از تسلیحات گرانقیمت، راهکاری پایدار و اقتصادی نیست. این تغییر پارادایم اکنون بهسرعت در حال تبدیل شدن به یک روند جهانی است که میتواند آینده ساختار اکوسیستم صنعت تسلیحات را دگرگون کند.
در جریان جنگ اخیر ایران، منطقه کردستان عراق بهتنهایی هدف بیش از ۸۰۰ حمله موشکی و پهپادی قرار گرفته است. در نبود سامانه دفاع هوایی مستقل، اربیل به سامانههای متحدان خود، از جمله سامانههای آمریکایی «Coyotes» ساخت «Raytheon» و سامانههای بریتانیایی «Rapid Sentry» متکی بود؛ ابزارهایی که توانستند بخشی از تهدیدات هوایی ایران را رهگیری کنند و در برخی موارد، جنگندهها نیز برای رهگیری در برد نزدیک وارد عمل شدند.
فوربز همچنین مدعی شد در این میان، جنگندههای رافال فرانسه با استفاده از موشکهای هوا به هوای «MICA» نیز نقش مهمی در مقابله با پهپادهای «شاهد» داشتند. اما مسئله اصلی از همینجا آغاز شد. طبق گزارش نشریه «La Tribune»، این جنگندهها بیش از ۸۰ موشک «MICA» شلیک کردند؛ موشکهایی که هرکدام بین ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار یورو قیمت دارند. این در حالی است که هزینه هر پهپاد شاهد بین ۳۵ تا ۵۰ هزار دلار برآورد میشود. حتی موشکهای پیشرفتهتر مانند «Meteor» با قیمت حدود ۲ میلیون یورو نیز در این مأموریتهای دفاعی مورد استفاده قرار میگیرند.
این عدم توازن هزینه، محدود به موشکها نیست. تنها هزینه سوختگیری و پرواز گشت رزمی جنگندههایی مانند «Dassault Rafale» یا «Eurofighter Typhoon» نیز میتواند از هزینه تولید و بهکارگیری یک پهپاد فراتر رود. چنین الگویی در بلندمدت، از نظر عملیاتی و اقتصادی غیرقابل تداوم است.
در پاسخ به این چالش، فرانسه اقدام به اصلاح نرمافزار توپ داخلی ۳۰ میلیمتری جنگندههای رافال کرده تا بتواند پهپادها را در برد نزدیک بدون نیاز به موشکهای گرانقیمت منهدم کنند. این اقدام بخشی از یک رویکرد گستردهتر برای توسعه قابلیتهای مقابله با پهپادها محسوب میشود.
در سوی دیگر، ایالات متحده نیز راهکاری مشابه را دنبال نموده و سیستم «APKWS» که نسخه هدایتشونده لیزری راکتهای ساده «Hydra» محسوب میشود را با هزینهای در حدود ۲۲ هزار دلار به ازای هر شلیک، بهعنوان یک گزینه «بازیتغییردهنده» مطرح کرده است.
این در حالی است که موشکهای «AIM-9X» حدود ۴۰۰ هزار دلار و «AIM-120» بیش از ۱ میلیون دلار قیمت دارند. مزیت دیگر «APKWS»، اندازه کوچک آن است که امکان حمل تعداد بیشتری از این مهمات را توسط جنگندهها فراهم میکند.
تجربههای میدانی نیز این تغییر رویکرد جهانی را تأیید میکند. بر همین اساس در حمله پهپادی و موشکی ایران به سرزمینهای اشغالی در جنگ اخیر، برخی جنگندهها پس از اتمام موشکهای خود، ناچار به استفاده از روشهای پرریسک مانند شلیک توپ یا حتی رهاسازی بمب هدایتشونده برای انهدام پهپاد شدند که موفقیتآمیز نبود.
این روند اکنون به موجی از تقاضای جهانی تبدیل شده است. بر اساس اعلام آژانس همکاری امنیتی دفاعی آمریکا، رژیم صهیونیستی و قطر هرکدام درخواست خرید ۱۰ هزار راکت «APKWS» به ارزش تقریبی ۹۹۲.۴ میلیون دلار ثبت کردهاند، در حالی که امارات متحده عربی نیز سفارش ۱۵۰۰ راکت به ارزش ۱۴۷.۶ میلیون دلار داده است.
به نقل از مهر، پیشتر نیز عربستان سعودی در مارس ۲۰۲۵، ۲۰۰۰ واحد از این راکتها را با قیمت ۱۰۰ میلیون دلار سفارش داده بود.
جمعبندی این تحولات نشان میدهد جنگهای مبتنی بر راهبردهای فرسایشی و نامتقارن که در آنها هزاران پهپاد ارزانقیمت بهکار گرفته میشود، نیازمند پاسخهایی با منطق اقتصادی جدید هستند. اکنون نهتنها ایالات متحده، بلکه کشورهای غرب آسیا و حتی اروپا نیز به این واقعیت رسیدهاند که آینده دفاع هوایی، بیش از هر زمان دیگری به تسلیحات ارزان، انبوه و مقیاسپذیر وابسته خواهد بود.