تحقیقات جدید پژوهشگران نشان میدهد که استفاده از چتباتهای هوش مصنوعی مانند چت جی پی تی ممکن است به عنوان یک یاری دهنده شناختی عمل کرده و توانایی افراد را برای حفظ و به خاطر سپردن اطلاعات کاهش دهد.
به گزارش سیناپرس، تیمی از محققان دانشگاه فدرال ریو دو ژانیرو در کشور برزیل به سرپرستی آندرِه بارکائو به بررسی تاثیر استفاده دائمی از هوش مصنوعی در حافظه انسان پرداخته و دریافتند استفاده بیش از حد از ابزارهای هوش مصنوعی روی قدرت یادگیری و حفظ و به خاطر سپردن مطالب، تاثیر منفی دارد.
در این آزمایش که با مشارکت ۱۲۰ دانشجوی دانشگاهی صورت گرفت، شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم شدند؛ نیمی از آنها اجازه داشتند برای انجام امور درسی خود از هوش مصنوعی ChatGPT استفاده کنند و نیمه دیگر مجبور بودند از روشهای تحقیق سنتی بهره ببرند. نتیجه آزمون نهایی که ۴۵ روز پس از تکلیف اولیه گرفته شد، تفاوت معناداری را نشان داد.
دانشجویانی که از هوش مصنوعی استفاده کرده بودند، به طور متوسط نمره ۵.۷۵ از ۱۰ کسب کردند، در حالی که گروهی که از روشهای سنتی استفاده کرده بودند، میانگین نمره ۶.۸۵ را ثبت کردند. اگرچه حجم نمونه و بازه زمانی مطالعه نسبتاً کوچک است، اما این نتایج با پژوهشهای دیگری همسو است که حاکی از آن است استفاده از هوش مصنوعی برای یافتن اطلاعات، باعث میشود مغز انسان تلاش کمتری برای جذب و پردازش عمیق دادهها انجام دهد.
بارکائو در این رابطه استدلال میکند که استفاده نامحدود از ابزارهای هوش مصنوعی، حافظه بلندمدت را مختل میکند، زیرا دسترسی ساده و بدون تلاش به اطلاعات مورد نیاز و عدم تحقیق و تفکر در مورد این پاسخ ها، تلاش شناختی لازم برای شکلگیری حافظه پایدار را کاهش میدهد. این پدیده یادآوری مفهوم شناخته شده بارگذاری شناختی است، یعنی استفاده از ابزارهای خارجی برای سبک کردن بار ذهنی که در گذشته با ماشینحسابها و کتابهای درسی همراه بود.
گفتنی است ، در این مطالعه، علاوه بر کاهش نمرات، ساختار نمرات نیز تفاوتهای جالبی را آشکار کرد. گروهی که از روشهای سنتی استفاده کرده بودند، نمرات بالاتر و متمرکزتری کسب کردند، در حالی که نمرات گروه استفادهکننده از هوش مصنوعی، پراکندهتر بود.
نکته قابل توجه دیگر سرعت یادگیری بین این دو گروه بود؛ گروه استفادهکننده از هوش مصنوعی تنها در مدت زمان متوسط کمی بیش از سه ساعت تکلیف خود را انجام دادند، در حالی که گروه سنتی برای انجام همین کار، حدود شش ساعت ساعت وقت گذاشتند.
این موضوع نشان میدهد که اگرچه هوش مصنوعی سرعت یادگیری اولیه را افزایش میدهد، اما ممکن است کیفیت و عمق یادگیری را به قیمت تضعیف حافظه بلندمدت تمام کند. این یافتهها با اصل سختیهای مطلوب در روانشناسی آموزشی همخوانی دارد؛ ایدهای که بیان میکند فرآیندهای یادگیری نیازمند تلاش و چالش هستند تا به یادگیری قوی و پایدار منجر شوند.
باید اذعان داشت که وقتی هوش مصنوعی بخش زیادی از بار ذهنی را بر عهده میگیرد، مغز فرصت کافی برای تمرین و تقویت مسیرهای عصبی مربوط به حافظه را از دست میدهد. این امر میتواند نحوه تفکر، ادراک و تمرکز ما را تغییر داده و لزوماً به نفع تواناییهای شناختی بلندمدت نباشد.
همچنین، باید توجه داشت که اطلاعات ارائهشده توسط مدلهای هوش مصنوعی همیشه دقیق نیستند و بر دادههای آموزشی اینترنت باز تکیه دارند که ممکن است حاوی خطا و مطالب اشتباه باشد. بنابراین، وابستگی بیش از حد به این ابزارها میتواند مغز را از تمرین عملکرد شناختی مورد نیاز محروم کند.
با وجود این چالشها، بارکائو نسبت به پتانسیل هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای تحقیق و آموزش مثبت است، اما بر استفاده آگاهانه و محتاطانه تأکید میورزد.
در آزمایش انجامشده، مشخص شد که استفاده از چت جی پی تی نه تنها جذب صحیح اطلاعات را تحت تأثیر قرار می دهد، بلکه توانایی به خاطر سپردن آنها در آینده را نیز کاهش داد. این یافتهها هشدارهایی را درباره اثرات طولانیمدت استفاده بیرویه از هوش مصنوعی بر قابلیتهای شناختی انسان مطرح میکنند.
به همین دلیل کارشناسان توصیه می کنند استراتژیهای آموزشی آینده باید به گونهای طراحی شوند که از مزایای سرعت و دسترسی هوش مصنوعی بهره ببرند، بدون آنکه درگیری شناختی و تلاش سازندهای را که برای یادگیری پایدار ضروری است، قربانی کنند.
شرح کامل این پژوهش در آخرین شماره مجله تخصصی Social Sciences & Humanities Open منتشر شده و در اختیار محققان قرار دارد.
مترجم: نیروانا محمدحسینی