زوال عقل معمولاً بیماریای مرتبط با سالمندی شناخته میشود، اما پژوهشهای جدید نشان میدهد که این اختلال بهطور ناگهانی در سنین بالا ظاهر نمیشود و ممکن است ریشههای آن حتی از دوران کودکی یا پیش از تولد شکل بگیرد.
به گزارش سیناپرس، برخی عوامل خطر ممکن است از همان مراحل ابتدایی زندگی آغاز شوند و در طول کودکی و جوانی بهتدریج اثر خود را نشان دهند. به همین دلیل، دانشمندان تأکید میکنند که پیشگیری از زوال عقل باید بسیار زودتر از سنین سالمندی آغاز شود.
مطالعات انجامشده در سالهای اخیر نشان دادهاند: حتی شرایط تولد نیز میتواند در آینده بر خطر ابتلا به زوال عقل اثر بگذارد. برای مثال، پژوهشی در سال ۲۰۲۳ نشان داد عواملی مانند فاصله کم بین تولدها یا بارداری در سن بالای ۳۵ سال ممکن است با افزایش جزئی این خطر همراه باشد (هرچند برخی عوامل مانند دوقلوزایی خارج از کنترل انسان هستند).
در ادامه، مطالعهای در سال ۲۰۲۴ روی بزرگسالان ۱۸ تا ۳۹ سال انجام شد که نشان داد دوران جوانی یک «دوره حساس» برای پیشگیری از زوال عقل است. در این پژوهش، مجموعهای از عوامل خطر شناسایی شد؛ از جمله:
- سبک زندگی ناسالم (مصرف الکل، سیگار، کمتحرکی، انزوا اجتماعی)
- عوامل محیطی (آلودگی هوا، آسیبهای مغزی، کمبود شنوایی یا بینایی، تحصیلات پایین)
- مشکلات جسمی و روانی (چاقی، دیابت، فشار خون بالا، کلسترول بالا و افسردگی)
پژوهشگران تأکید میکنند: بسیاری از این عوامل قابل کنترل هستند و میتوان با تغییر سبک زندگی از سنین پایین، خطر را کاهش داد.
بر اساس نظر محققان، شواهد حتی نشان میدهد: برخی تفاوتهای شناختی که در سالمندی دیده میشود، ممکن است ریشه در کودکی داشته باشد. در یک بررسی طولانیمدت مشخص شد توانایی شناختی افراد در ۷۰ سالگی تا حد زیادی با عملکرد ذهنی آنها در ۱۱ سالگی مرتبط است.
همچنین، برخی آسیبهای مغزی یا تغییرات در اسکنهای مغزی در سنین بالا ممکن است به رفتارها یا حوادث دوران جوانی مرتبط باشند، نه فقط سبک زندگی در سالمندی.
پژوهشگران نتیجه میگیرند که پیشگیری از زوال عقل نه فقط مسئلهای مربوط به دوران پیری بلکه بهعنوان یک برنامه مادامالعمر در نظر گرفته شود، همچنین در کنار عوامل شناختهشده، موضوعاتی مانند تغذیه ناسالم (غذاهای فرافرآوریشده)، استرس، استفاده زیاد از صفحهنمایش و حتی آلودگیهای نوظهور مانند میکروپلاستیکها نیز در حال بررسی هستند.
این پژوهش در مجله علمی The Lancet: Healthy Longevity منتشر شده است.
گزارش:نداجوادهراتی