حتی با ظهور و بروز ابزارهای آموزشی پیشرفته، نقش معلم به عنوان راهنمای انسانی که نیازهای عاطفی و آموزشی دانشآموزان را درک میکند، همچنان مهمترین رکن در مسیر رشد و شکوفایی است.
در یادداشتی از اعظم موسوی فعال فرهنگی که در اختیار سینا پرس قرار گرفته است، به اهمیت نقشآفرینی معلمان به عنوان هدایتگر و مشاورانی که تلاش میکنند تا مسیر یادگیری را برای دانشآموزان هموار کنند، پرداخته است. در این یادداشت آمده است:
دنیای آموزش، دستخوش تحولی شگرف شده است. ابتدا بیماری قرن، کرونا و حالا جنگ، کلاسهای درس را از چهاردیواریهای فیزیکی فراتر برده و در پهنهی بیکران فضای مجازی گسترانیده است.
در این پهنهی نوین، هر دانشآموز نه فقط یک دانشآموز، بلکه یک جهان منحصر به فرد است؛ جهانی با افکار، عقاید، تجربیات، سبکهای یادگیری و حتی امکانات دسترسی متفاوت.
و معلم در این اقیانوس مواج اطلاعات و اندیشهها، نقشی حیاتی ایفا میکند؛ او هدایتگر کهکشان اندیشهها در کلاس مجازی است؛ دست کم سی نفر در یک کلاس آنهم در دنیای متحول سختافزاری ارتباطات و تحت تاثیر رویدادهای جهانی؛ آموزش بدون مدرسه.
نظر به این که موقعیتهای یاددهی یادگیری چه حضوری و چه مجازی، نوعی موقعیت ارتباطی است و باید عوامل مؤثر بر این فرایند و چالشها و فرصتهایش را شناخت پس معلم، ناخدای سفینهای است که در میان سیارههای متعدد و منحصربهفرد دانشآموزان، در کهکشان کلاس مجازی حرکت میکند. هر سیاره، ویژگیها، نیازها و پویاییهای خاص خود را دارد. اینجاست که چالشهای اصلی معلم مجازی آشکار میشود و آغازگر آن ارتباط و برقراری مؤثر آن است.
برخی دانشآموزان با دیدن تصاویر بهتر میآموزند، برخی با شنیدن توضیحات، عدهای با خواندن و نوشتن و گروهی دیگر با انجام فعالیتهای عملی. معلم مجازی باید با ابزارهای در دسترس، سبد متنوعی از محتواها و فعالیتها را ارائه دهد تا بتواند به همهی این سبکها پاسخ دهد.
هر ذهن، مفاهیم را از دریچهی جهان شخصی خود تفسیر میکند. آنچه برای یک دانشآموز روشن است، ممکن است برای دیگری مبهم باشد. معلم باید با پرسشگری هوشمندانه، بازخوردهای دقیق و ارائه راههای متعدد برای درک مطلب، این فاصلهها را پر کند.
در این میان، با موانع ارتباطی مجازی هم روبروییم؛ در فضای آنلاین، از زبان بدن و لحن صدا محرومیم. درک احساسات دانشآموز، تشخیص میزان درگیری او با درس و ایجاد حس صمیمیت، دشوارتر میشود. معلم باید با خلاقیت در تعامل، استفاده از ابزارهای ارتباطی متنوع و ایجاد فضایی امن، این موانع را پشت سر بگذارد.
بر همهی اینها باید بیفزاییم، شکاف دیجیتالی و دسترسی، چرا که همهی دانشآموزان به امکانات یکسان اینترنتی و سختافزاری دسترسی ندارند. معلم باید ضمن تلاش برای ارائهی محتوای در دسترس، نسبت به این نابرابریها آگاه بوده و راهحلهایی برای جبران آن بیابد.
استراتژیهای معلم برای ساختن جهان واحد یادگیری، برای هدایت مؤثر این کهکشان اندیشهها، اهمیت فراوان دارد و او میکوشد فردیسازی مسیر یادگیری را با استفاده از فضاهای آموزشی که امکان ارائه تکالیف متنوع دارند، محتوای سطحبندیشده و مسیرهای یادگیری شخصیسازیشده، میسر سازد.
معلم آگاه بر ضرورت یادگیری مشارکتی تأکید دارد و با طراحی پروژههای گروهی آنلاین، بحثهای کلاسی هدفمند و تشویق دانشآموزان به یادگیری از یکدیگر، که در آن هر جهان فکری، به جهان دیگر غنا میبخشد، این باور را بارور میسازد.
معلم اندیشمند واقف است که با درک عمیق از فرایند یادگیری هر دانشآموز فارغ از نمرهدهی صرف، چگونه او را به ادامهی مسیر ترغیب کند.
او میکوشد با خلق تجربههای چندوجهی، فراتر از متن کتاب، مفاهیم را ملموستر کند و جامعهی فضای مجازی کلاسش را بسازد، فضایی که در آن دانشآموزان احساس تعلق کنند، از پرسیدن سؤال نترسند و بتوانند آزادانه نظرات خود را حتی به اشتباه بیان کنند؛ این حس تعلق، همان درگیر شدن مؤثر و فعال آنها با محتواست.
معلم توانا می داند که در این جهان مجازی، اوست که تجربههای جدید خلق میکند، انتقال دهنده صرف اطلاعات نیست و بر نقش تسهیلگری، راهنما و مشاور بودن خود در یادگیری، مسلط است.
اوست که با صبر، همدلی، خلاقیت و درک عمیق از روانشناسی یادگیری در فضای آنلاین، میتواند مسیر دشوار هدایت این کهکشان اندیشهها را هموار کند.
آیندهی آموزش، ترکیبی هوشمندانه از توانمندیهای انسانی معلمان و قابلیتهای ابزارهای نوین تکنولوژیک خواهد بود.
اگر چه هوش مصنوعی میتواند در تحلیل دادههای یادگیری و پیشنهاد مسیرهای فردی به معلم یاری رساند، اما قلب تپندهی کلاس درس، همچنان همان هدایتگر انسانی است که با درک ظرافتهای جهان هر دانشآموز، او را به سوی رشد و شکوفایی رهنمون میشود. درک این نقش پیچیده و ستودنی، وظیفهی امروز ما معلمهاست.
آنچه که گفتم اشاره کوتاهی بود بر نقش معلمان دلسوز کشور عزیزمان ایران در این روزهای مجازی، که هر سال در روزی از قشنگترین ماههای سال شمسی به یاد آورده میشوند و روزی به نام مبارکشان رقم میخورد.
دست همهی معلمان توانمند، دلسوز و راهگشا را میبوسم و برای معلم، برای ایران، روزهای خوب و پر امید آرزو میکنم تا همچنان با پرورش نسلهای پویا، توانمند، متخصص و اندیشمند، آینده را بسازند همانطور که گذشته را رقم زدند.