مردم بسیاری از مناطق کشور به ویژه ساکنان استان های تهران و البرز امسال شاهد بارش های بی سابقه باران به نحوی بودند که از اواسط اسفند ماه تقریبا هر روز ادامه داشته و این موضوع بر خلاف تجربه سالهای پیشین و کمبود بارش بود.
به همین دلیل بازار شایعات داغ بوده و برخی موضوعات غیر واقعی و انتساب این پدیده به جنگ تحمیلی اخیر و کنترل آب و هوا نسبت داده شد. روز گذشته به بررسی دلایل غیر واقعی بودن این شایعه پرداختیم و امروز به بررسی دلایل علمی افزایش بارش در بهار امسال می پردازیم.
به گزارش سیناپرس، فصل بهار همواره به عنوان فصل بیداری طبیعت و تعادل میان سرما و گرما شناخته میشود. با این حال، در سال اخیر شاهد پدیدهای نگرانکننده بودهایم؛ گذار ناگهانی از خشکی یا بارشهای پراکنده سنتی به دورههایی طولانی از بارشهای پیوسته و شدید، گاه از اواسط اسفند ماه تا پایان فروردین. این گزارش به تبیین علمی این رخداد میپردازد تا درک عمومی از پدیدههای جوّی عمیقتر شود.
گرمایش جهانی و افزایش انرژی در اتمسفر
از منظر علمی، اصلیترین ریشه این تغییرات، گرمایش جهانی است. با افزایش دمای متوسط کره زمین، ظرفیت نگهداری بخار آب در هوا نیز افزایش مییابد (رابطه کلوزیوس-کلایپرون). هر یک درجه سانتیگراد افزایش دما، حدود ۷ درصد ظرفیت بیشتر بخار آب را در جوّ ایجاد میکند. بنابراین، وقتی سامانههای بارشی به منطقه وارد میشوند، به دلیل وجود رطوبت بیشتر در لایههای پایین جوّ، حجم بارشها افزایش یافته و احتمال بارشهای طولانیمدت و پیوسته چندین برابر میشود.
تغییر در مسیر جریانهای جت
جریانهای جت، رودخانههای هوایی قدرتمندی در لایههای بالای اتمسفر هستند که سیستمهای بارشی را هدایت میکنند. گرمایش قطب شمال باعث کاهش اختلاف دمای بین قطب و استوا شده است. این کاهش اختلاف دما، باعث کند شدن و موجدار شدن جریانهای جت میشود.
وقتی این جریانها کند میشوند، سامانههای بارشی برای مدت زمان بیشتری بر فراز یک منطقه خاص مانده یا گیر میافتند. این پدیده که به آن Blocking Pattern یا الگوی مسدودکننده گفته میشود، منجر به بارشهای روزانه و مداوم میگردد، برخلاف الگوی سنتی که در آن سامانهها با سرعت عبور کرده و بارشها کوتاهمدت بودند.
از سوی دیگر منطقه ما تحت تأثیر مستقیم منابع رطوبتی مانند دریای خزر، دریای عمان و مدیترانه است. گرم شدن سطح این دریاها باعث تبخیر بیشتر و تزریق رطوبت غنیتری به جریانهای هوایی میشود. اگر در بهار، بادها از سمت این دریاها وزیدن کنند و با یک سامانه سرد مشترک همراه شوند، شرایط برای تشکیل ابرهای پایدار و بارشهای طولانی فراهم میگردد.
در نظر داشته باشید در سالهای قبل، فصل بهار معمولاً با تثبیت تودههای هوایی معتدل همراه بود. اما اکنون، تلاقی ناگهانی تودههای هوایی سردِ باقیمانده از زمستان با تودههای گرم و مرطوبِ زودرسِ بهاره، باعث ایجاد ناپایداری شدید جوّی میشود. این تضاد دمایی، انرژی لازم برای تشکیل ابرهای کومولونیمرس (ابرهای بارانزا) را فراهم کرده و چرخه بارش را فعال نگه میدارد.
در پایان باید تاکید کرد پدیده بارشهای پیوسته و غیرمعمول در بهار، نشانهای واضح از تحول الگوهای اقلیمی است. این تغییرات صرفاً یک رویداد لحظهای نیست، بلکه بخشی از یک روند بلندمدت است که ناشی از تعامل پیچیده گرمایش جهانی، تغییر در جریانهای جوّی بالا و اثرات انسانی است.
به همین دلیل توصیه می شود در برخورد با پدیده های غیرعادی به دنبال توضیح علمی و منطقی باشیم و در این مسیر اجازه ندهیم افراد مغرض با انتشار شایعات عجیب و غیر عادی، اذهان عمومی را منحرف و شما را فریب دهند. در حقیقت آگاهی از این حقایق علمی به ما کمک میکند تا انتظارات خود را از آبوهوا واقعبینانهتر تنظیم کنیم و آمادگی برای مدیریت بحرانهای ناشی از بارشهای طولانی (مانند سیلابهای شهری و روستایی) ضروری است.
گزارش: احسان محمدحسینی