استادیار دانشگاه هنر تهران، سعدی را طراحی هوشمند دانست که در عصر آشوب مغول، اخلاق و واقعگرایی را جایگزین گریز و انزوا کرد.
محمدرضا مریدی امروز، 31 فروردین ماه در همایش «منظر جامعه شناسی به سعدی در زمانهی جنگ» که به مناسبت بزرگداشت یادروز سعدی در هتل همای شیراز برگزار شد، با اشاره به پیشینه جامعهشناسی ادبیات در ایران، یادی از استادانی چون غلامحسین صدیقی و علیاکبر ترابی کرد و اظهار داشت: سعدی برخلاف بسیاری که در زمان حمله مغول به تصوفِ محض و گوشهنشینی پناه بردند، راه “مواجهه با واقعیت” را برگزید.
او جامعهشناسی بود که واقعیت را نه امری عینی و جامد، بلکه محصول روایات متعدد میدید.تقابل میان «عشق آسمانی» و «واقعیت زمینی»استادیار دانشگاه هنر تهران با تأکید بر اینکه سعدی را باید شاعرِ “زیست انسانی” دانست، گفت: بسیاری معتقدند سعدی شاعر عشق زمینی است، اما دقیقتر آن است که بگوییم او شاعر “زندگی” است. او در آثارش از فقر، ثروت، تجارت و حتی جزئیات بازار سخن میگوید. سعدی شجاعت آن را داشت که در میانه ویرانیهای قرن هفتم، از رفاه، آبادانی و صلح حرف بزند.
سعدی و سیاستمداران؛ مصلحت در خدمتِ بقای فرهنگ
مریدی در تحلیل رفتار سیاسی سعدی تصریح کرد: سعدی در بازگشت به شیراز، با حکام وقت (اتابکان و ایلخانان) وارد گفتگو شد. او از سرِ مصلحت و برای حفظِ حیات فرهنگی شیراز، زبانی را برگزید که هم پنددهنده بود و هم منتقد. او حتی در برابر قدرتمندترین حاکمان مغول همچون اباقاخان، زبان به اندرز میگشود و آنها را به شفقت و دادگری فرا میخواند.
سعدی؛ شناسنامه تمامیت ارزی ایران
این پژوهشگر هنر در پایان سخنان خود به نقش هویتبخش سعدی اشاره کرد و گفت: در دورانی که ایران با سقوط خلافت عباسی و حملات مغول، فاقد یک دولت مرکزی واحد بود، سعدی با اشعارش یک “وطن” فرهنگی ساخت. او شیراز را به نمادی از ایران تبدیل کرد و با پیوند زدن نام خود به این شهر، به آن اعتباری جهانی بخشید. امروز وظیفه جامعهشناسان و هنرمندان است که به بازخوانی این نگاه عملگرایانه و شجاعانه سعدی بپردازند.