در سالهای اخیر صنایع خلاق به یکی از محورهای مهم اقتصاد جهانی تبدیل شدهاند. حوزههایی مانند تولید محتوای دیجیتال، بازیهای رایانهای، طراحی، معماری، صنایع فرهنگی، گردشگری خلاق، رسانه و تبلیغات توانستهاند در بسیاری از کشورها سهم قابل توجهی در اشتغال، صادرات و تولید ناخالص داخلی ایجاد کنند.
به گزارش سیناپرس، ویژگی مهم این صنایع آن است که برخلاف بسیاری از بخشهای اقتصادی، وابستگی کمتری به سرمایههای فیزیکی و منابع طبیعی دارند و بیشتر بر خلاقیت انسانی، دانش و فرهنگ تکیه میکنند.
برای کشوری مانند ایران که از سرمایه فرهنگی، هنری و انسانی قابل توجهی برخوردار است، صنایع خلاق میتوانند یکی از مسیرهای مهم توسعه اقتصادی در سالهای آینده باشند. با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که بخش مهمی از ظرفیتهای این حوزه هنوز بهطور کامل فعال نشده است.
یکی از دلایل اصلی این وضعیت، پراکندگی اقدامات میان دستگاههای مختلف و نبود هماهنگی کافی در سیاستها و برنامههاست. هر یک از نهادهای اجرایی در چارچوب وظایف خود اقداماتی انجام دادهاند، اما نبود یک نگاه همافزا باعث شده بسیاری از این اقدامات اثرگذاری مورد انتظار را نداشته باشند.
در شرایطی که کشور با محدودیت منابع و چالشهای اقتصادی روبهروست، جلوگیری از موازیکاری و تقویت همکاری میان دستگاهها اهمیت دوچندان پیدا میکند.
صنایع خلاق بهعنوان موتور کمهزینه رشد اقتصادی
یکی از ویژگیهای مهم صنایع خلاق آن است که توسعه آنها بیش از آنکه نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین باشد، به زیرساختهای انسانی، فرهنگی و دیجیتال وابسته است. همین ویژگی باعث شده بسیاری از کشورها در دورههای فشار اقتصادی نیز توجه ویژهای به این حوزه داشته باشند.
در ایران نیز بسترهای مناسبی برای رشد این بخش وجود دارد. نیروی انسانی جوان و تحصیلکرده، سابقه تاریخی و فرهنگی غنی، گسترش اقتصاد دیجیتال و رشد شرکتهای نوآور از جمله عواملی هستند که میتوانند زمینه توسعه صنایع خلاق را فراهم کنند.
در چنین شرایطی، اگر دستگاههای اجرایی بتوانند با استفاده از ظرفیتهای موجود و با رویکردی هماهنگتر عمل کنند، این حوزه میتواند به یکی از بخشهای پویا و اشتغالآفرین اقتصاد کشور تبدیل شود.
نقش دستگاههای اجرایی در تقویت زیستبوم صنایع خلاق
توسعه صنایع خلاق یک مسئولیت میانبخشی است و هر یک از دستگاههای اجرایی میتوانند در چارچوب مأموریتهای خود نقش موثری ایفا کنند.
وزارت صنعت، معدن و تجارت میتواند با پیوند دادن ظرفیتهای طراحی، برندینگ و نوآوری با صنایع تولیدی، به افزایش ارزش افزوده محصولات داخلی کمک کند. ایجاد ارتباط میان طراحان و شرکتهای خلاق با واحدهای صنعتی، استفاده از ظرفیت شهرکهای صنعتی برای استقرار خدمات طراحی و حمایت از حضور محصولات خلاق در نمایشگاههای تجاری از جمله اقداماتی است که میتواند در این مسیر موثر باشد.
وزارت آموزش و پرورش و وزارت عتف نیز نقش مهمی در تربیت نیروی انسانی خلاق دارند. تقویت آموزشهای پروژهمحور، توسعه فعالیتهای کارآفرینانه در مدارس و دانشگاهها، و گسترش همکاری میان دانشگاهها و کسبوکارهای خلاق میتواند به شکلگیری نسل جدیدی از فعالان این حوزه کمک کند.
در حوزه اقتصادی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و نهادهای مالی میتوانند با تسهیل دسترسی کسب وکارهای خلاق به منابع مالی، مسیر رشد این شرکتها را هموارتر کنند. تقویت صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه، استفاده از ظرفیت صندوقهای حمایتی موجود و طراحی ابزارهای مالی مناسب برای پروژههای فرهنگی از جمله اقدامات قابل توجه در این زمینه است.
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز با توسعه زیرساختهای دیجیتال میتواند نقش مهمی در رشد اقتصاد خلاق ایفا کند. بسیاری از فعالیتهای این حوزه در بستر دیجیتال شکل میگیرند و دسترسی پایدار و مقرونبهصرفه به اینترنت و خدمات ابری میتواند به توسعه کسب وکارهای خلاق کمک کند.
در سطح مدیریت شهری نیز شهرداریها میتوانند با فعالسازی ظرفیتهای شهری به توسعه این زیستبوم کمک کنند. استفاده از فضاهای شهری کماستفاده برای فعالیتهای فرهنگی و خلاق، حمایت از رویدادهای هنری و فرهنگی و ایجاد بازارچههای عرضه محصولات خلاق از جمله اقداماتی است که میتواند به رونق اقتصاد فرهنگی شهرها منجر شود.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز بهعنوان یکی از نهادهای اصلی حوزه فرهنگ میتواند با تسهیل فرآیندهای فعالیت فرهنگی، حمایت از حضور آثار فرهنگی ایران در بازارهای منطقهای و تقویت شبکههای همکاری میان فعالان این حوزه نقش مهمی در توسعه صنایع خلاق ایفا کند.
در کنار این نهادها، معاونت علمی و اقتصاد دانشبنیان نیز میتواند با حمایت از شرکتهای خلاق و تقویت پیوند میان فناوریهای نوین و فعالیتهای فرهنگی، زمینه شکلگیری محصولات نوآورانه را فراهم کند.
از هماهنگی نهادی تا جهش اقتصادی
توسعه صنایع خلاق بیش از هر چیز به هماهنگی و همافزایی میان دستگاههای مختلف نیاز دارد. در شرایط فعلی کشور، استفاده موثر از ظرفیتهای موجود و جلوگیری از پراکندگی اقدامات میتواند نقش مهمی در فعال شدن این حوزه ایفا کند.
اگر سیاستگذاریها و اقدامات دستگاههای اجرایی در یک مسیر مشترک قرار گیرد، صنایع خلاق میتوانند در سالهای آینده به یکی از بخشهای مهم اشتغالآفرین و ارزشآفرین اقتصاد کشور تبدیل شوند.
پایان موازیکاری و تقویت همکاری میان دستگاههای اجرایی، نقطه آغاز این مسیر است؛ مسیری که میتواند با تکیه بر خلاقیت، فرهنگ و توان انسانی کشور آیندهای پویاتر برای اقتصاد ایران رقم بزند.
* آزاده لشکریزاده، کارشناس و فعال اقتصاد و بازار