حدود یک ماه است که مردم کشور ایران درگیر جنگی متفاوت با تجربیات پیشین حافظه تاریخی خود در گذشته شده و این روزها شنیدن صدای انفجار، استرس و ترس در کنار آسیبهای جسمی وارد شده به مناطق بمباران شده، امری فراگیر و عمومی محسوب شده و نیازمند مدیریت مناسب به ویژه در افراد آسیب پذیر مانند کودکان و کهنسالان است.
به گزارش سیناپرس، در علم پزشکی به هر نوع آسیب دیدگی، ضربه، جراحت، شوک و حادثهٔ که از خارج به بدن انسان وارد شود، تروما (Trauma) گفته میشود. در واقع در تروما، عامل درونی یا بیماری در بدن علت ایجاد آسیب نیست.
از سال 1967 میلادی افراد آسیب دیده ترومایی به عنوان یک بیمار و نه یک حادثه دیده مورد توجه قرار گرفتند با این وضعیت بخش اورژانس و مراقب های پزشکی تغییرات مهم و مثبتی انجام دادند. متاسفانه تروما چهارمین عامل آماری در علل مرگ و میر در جهان شناخته میشود ومی تواند طیف وسیعی از آسیبهای روحی و جسمی را در برگرفته و مدیریت این موضوع به ویژه در شرایط جنگی فعلی بسیار مهم محسوب میشود.
از منظر علمی، تروما می تواند هر نوع آسیب ناشی ازضربه های مکانیکی، حرارتی (سوختگی)، شیمیایی و غیره را که از خارج به بدن وارد شود، در بر بگیرد.
انواع تروما را ممکن است براساس مکانیسم آسیب ناشی از جنگ و برخورد نظامی، حوادث ترافیکی، سقوط، حوادث منزل و غیره یا بر حسب محل آسیب مانند ترومای سر یا بر اساس عامل ایجاد کننده تروما مانند ترومای نافذ (آسیب با شیء تیز) یا تروما غیر نافذ (آسیب با شیء غیر تیز)، ترومای فشاری یا حرارتی تقسیم بندی و نام گذاری کنند.
محققان مرکز پزشکی دانشگاه آلاباما در بیرمنگام انگلستان در جدیدترین تحقیقات خود دریافتند که آگاهی از نشانه های آسیب های مغزی یا نخاعی باعث می شود تا با اقدامات لازم (حتی حرکت ندادن و جابه جا نکردن بیمار) پیش از حضور امدادگران اورژانس به مراقب های درمانی و نتیجه کار کمک به سزایی کنند.
پژوهشگران دانشگاه ماساچوست در ایالات متحده آمریکا نیز طی تحقیقات اخیر خود دریافتند؛ افزایش شانس بهبودی، جراحی موفق و درمان زخم های خارجی شکم، به طرز معناداری بیشتر از زمان مشابه و نحوه بهبود زخم های داخلی است.
در مطالعه دیگری نیز پژوهشگران دانشگاه یوتا به این نکته پی بردند که در روند درمان تروما و زخم های ایجاد شده در بدن، به ویژه در زخم های داخلی و آسیب های وارد شده به لوزالمعده، عوامل پیش بینی کننده مرگ و میر مستقل عبارتند از: سن، میزان شدت آسیب و تعداد گلبول های قرمز .در ایران اما بیماری های قلبی – عروقی اولین عامل مرگ و میر است که در افراد مسن بیشتر اتفاق می افتد اما از نظر آماری در رابطه با بیشترین تعداد درگذشتگان، تروما در راس قرار می گیرد چون تروما معمولا برای افراد جوان رخ می دهد و بیشترین عارضه ترومایی مربوط به حوادث ترافیکی و سوانح جاده ای است.از آن جهت که این بیماری در اثر وارد شدن هر گونه آسیب دیدگی، ضربه، جراحت، شوک و حادثهٔ از خارج به بدن انسان است بنابراین دلایل این بیماری بسیار گسترده و تقریبا نامحدود است.
در مبحث تروما به دلیل گستردگی آن نمی توان علائم خاصی را عنوان کرد که همه تقسیم بندی ها را در بر بگیرد. هر جراحت و ضربه ای با توجه به شدت آن و محل آسیب دیدگی، علائم خاص خود را در بدن نشان می دهد.
به طور کلی علائم هر بیمار ترومایی در اورژانس و در مراقبت های اولیه مورد بررسی و توجه قرار می گیرد و تیم پزشکی برای هر فرد به صورت مجزا و بر اساس شرایط مصدومیت ایجاد شده، تصمیم گیری می شود. برای نمونه در ترومای شکم و خونریزیهای داخلی، نشانههایی از جمله کاهش هوشیاری، بیهوشی، تنفس سریع و سطحی، تشنگی، رنگ پریدگی صورت و لب، کاهش فشار خون، شوک، وجود خون در ادرار و سفتی شکم در بیمار دیده می شود و این علائم با ترومای سر (مانند ضربه مغزی) که دارای علائم سردرد بیش از یک ساعت، تهوع، استفراغ، عدم تعادل، گفتن عبارات نامربوط و بیمعنا، نامتقارن بودن مردمکهای چشم و عدم پاسخ گویی به سوالات بوده، متفاوت هستند.
در مواجه با آسیب ها و جراحات جنگی چه باید کرد؟
در مبحث تروما اقدامات پیشگیرانه طولانی مدت و برنامه ریزی نشده امکان پذیر نیست. در این امر فقط احتیاط و مراقبت شرط است اما احتیاط هم نمی تواند به طور کامل موثر باشد چرا که عوامل خارجی در ترما حرف اول و اصلی را می زنند و هیچ عاملی درونی باعث تروما نمی شود.
به یاد داشته باشید در مواجه شدن با جراحات ترومایی مهمتر از درمان، زمان و نوع انتقال بیمار به مراکز بهداشتی و اورژانس و مراقبت های اولیه است. در واقع اهمیت مقابله با تروما در اورژانس و فوریتهای پزشکی مشخص میشود.
برای نمونه فردی که دچار بحران روحی یا شوک می شود اگر عامل ایجاد آن بیماری و از درون فرد بیمار باشد امدادگر به آسانی می تواند بیمار را جابه جا کرده و اقدامات درمانی را شروع کند اما اگر آسیب فیزیکی ایجاد شده باشد، به علت وجود احتمال آسیبهای شدید مانند قطع نخاع، هر نوع حرکت و جابجایی بیمار توسط اشخاص غیر مجرب و یا بدون حمایت و ثابت نمودن اعضای حساس بدن ممنوع است.
توصیه میشود؛ در شرایط بحرانی و در صورت انفجار و آور شدن ساختمان به یاد داشته باشید نخستین اقدام باید درخواست کمک از نزدیکترین اورژانس باشد چرا که در بیماران ترومایی با توجه به نوع آسیب و شدت آن باید اقدامات اولیه بهداشتی و مراقب های مورد نیاز را انجام داد و در حقیقت موثر بودن مراقب های درمانی بیمار ترومایی از پیگیری روند درمان در اورژانس آغاز شده و ادامه پیدا می کند.
همچنین تا حد امکان با اقدامات اولیه احیا و مراقبت از مجروحان آشنا شده و سعی کنید پیش از رسیدن نیروهای امداد، به نجات جان مصدوم کمک کنید. البته به یاد داشته باشید اگر آگاهی و مهارتی در این زمینه ندارید بهتر است کاری انجام ندهید زیرا اقدام اشتباه ممکن است نتایج بسیار بدی در پی داشته باشد.
گزارش: احسان محمدحسینی