در مناطق خشک و جزایر کوچکی که طوفانها و خشکسالیها مدام دسترسی به آب را قطع میکنند، یک اختراع تازه میتواند نجاتبخش باشد. عمر یاغی، دانشمند برنده نوبل شیمی ۲۰۲۵، دستگاهی ساخته است که با استفاده از گرمای محیط، رطوبت هوا را جذب و روزانه تا هزار لیتر آب آشامیدنی تولید میکند؛ آن هم در شرایطی که شبکه برق و آب متمرکز از کار افتاده باشند.
به گزارش سیناپرس، پروفسور عمر یاغی (Omar Yaghi) با استفاده از شاخهای از علم به نام شیمی مشبک (reticular chemistry) موادی در مقیاس مولکولی طراحی کرده که میتوانند رطوبت را حتی از هوای خشک و بیابانی جذب کنند. دستگاه او که به اندازه یک کانتینر ۲۰ فوتی (حدود ۶ متری) است، با کمترین میزان گرما (حتی گرمای محیط) کار میکند و نیازی به برق ندارد.
این فناوری میتواند برای جزایر کارائیب که در معرض طوفانهای ویرانگر و خشکسالی هستند، یک راهحل حیاتی باشد. یاغی میگوید: طوفانهایی مانند بریل و ملیسا سیلابهایی سنگین بهراه انداختند، خانهها و محصولات را نابود کردند و هزاران نفر را در کارائیب بیآب گذاشتند. این فاجعه یادآور ضرورت تأمین آب پایدار در مناطق آسیبپذیر، بهویژه کشورهای جزیرهای کوچک است.
جایگزینی پایدار برای شیرینسازی آب
یاغی تأکید میکند که این اختراع میتواند جایگزینی سازگار با محیطزیست برای روشهایی مانند شیرینسازی آب دریا باشد. شیرینسازی آب دریا با پساب شور غلیظی که به دریا بازمیگردد، به زیستبومهای (اکوسیستمهای) دریایی آسیب میزند؛ اما دستگاه یاغی بدون هیچ آلودگی، آب را از هوا میگیرد.
بحران جهانی آب
براساس گزارش اخیر سازمان ملل، کره زمین وارد عصر ورشکستگی آب جهانی شده است. نزدیک به سهچهارم جمعیت جهان در کشورهایی زندگی میکنند که با کمبود آب مواجه هستند. این گزارش میگوید:
- ۲.۲ میلیارد نفر به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند؛
- ۳.۵ میلیارد نفر از خدمات بهداشتی ایمن محروماند؛
- ۴ میلیارد نفر دستکم یک ماه در سال با کمبود شدید آب مواجه میشوند.
امیدی برای جزایر آسیبپذیر
گرنادا، کشور سهجزیرهای در کارائیب که در سال ۲۰۲۴ میلادی در اثر طوفان بریل بهشدت آسیب دید، نمونهای از مناطقی است که این فناوری میتواند در آنها تحول ایجاد کند؛ بهویژه جزایر کاریاکو و پُتیتمارتینیک که بیشترین ضربه را از طوفان خوردند و حالا با خشکسالی و فرسایش سواحل نیز دستوپنجه نرم میکنند.
دِیوُن بیکر (Davon Baker)، مسئول دولتی در کاریاکو و فعال محیطزیست، میگوید: توانایی این فناوری در کارکردن بدون اتصال به شبکه برق و فقط با گرمای محیط، برای ما بسیار حیاتی است. در حال بررسی راهبردهای بازیابی هستیم و این دستگاه میتواند چندین مشکل را همزمان حل کند: هزینه بالای واردات آب، خطر آلودگی، و آسیبپذیری سامانههای متمرکز در برابر طوفان.
کاریاکو و پتیمارتینیک که هنوز عواقب طوفان بریل را تجربه میکنند، مجبورند برای مقابله با خشکسالیهای شدیدتر و طولانیتر، آب را از گرنادا وارد کنند.
از یک اردوگاه پناهندگان تا نوبل شیمی
عمر یاغی در یک اردوگاه پناهندگان در اردن بزرگ شد. او در سخنرانی ضیافت نوبل از روزهایی گفت که در خانهای بدون آب و برق زندگی میکرد:
صدای زمزمهای را به یاد دارم که در محلهمان میپیچید: آب داره میاد. و عجلهای که با آن ظرفها را پر میکردم پیش از آنکه جریان قطع شود.
به نقل از ایرنا، او اختراع خود را علمی برای بازآفرینی ماده توصیف میکند و از رهبران جهان میخواهد: موانع را بردارید، آزادی علمی را حفظ کنید و از استعدادهای جهانی استقبال کنید. در مواجهه با تغییرات اقلیمی، زمان اقدام جمعی فرا رسیده است. علم آماده است. آنچه نیاز داریم شجاعت است؛ شجاعتی در حد عظمت مسئولیت، تا بتوانیم به نسل بعد نه فقط راههای جذب کربن، که سیارهای شایسته امیدهایشان هدیه دهیم.
نکته پایانی
دستگاهی که از هوای خشک آب میگیرد، شاید رویایی به نظر برسد. اما برای کسی که کودکیاش را در صف آب گذرانده، این رویا به واقعیت تبدیل شده است. شاید روزی نه چندان دور، این فناوری در هر جزیره و منطقه خشکی، منبعی بیپایان از آب آشامیدنی را تضمین کند.