یک شرکت خلاق مستقر در پارک ملی علوم و فناوریهای نرم و صنایع فرهنگی با توسعه مدلی نوین در باغداری، تلاش دارد ضمن حفظ جایگاه جهانی ایران در تولید محصولات باغی، بهرهوری این حوزه را با اتکا به فناوریهای پیشرفته و نوآوری اجتماعی افزایش دهد.
سام صفوی، بنیانگذار و مدیرعامل باغ بازار در این خصوص به خبرنگار خبرگزاری سیناپرس گفت: هدف از شکلگیری باغهای مدرن این است که جایگاه ایران در اقتصاد باغداری جهان حفظ شود و حتی توسعه پیدا کند زیرا ایران همیشه جزو ۱۰ کشور برتر تولیدکننده محصولات باغی مانند پسته و خرما بوده است.
وی درباره اهمیت اقتصادی این محصولات توضیح داد: پسته ایرانی هم از نظر کیفیت در دنیا شناختهشده است و هم حدود یک میلیارد دلار صادرات سالانه دارد و یکی از مهمترین صادراتهای غیرنفتی کشور است. خرما نیز حدود ۴۰۰ میلیون دلار صادرات دارد و برآوردها نشان میدهد این رقم میتواند به سطح پسته برسد.
بحران فرسودگی باغها
صفوی با اشاره به وضعیت فعلی باغها گفت: از حدود سه و نیم میلیون هکتار اراضی باغی کشور، یک تا یک و نیم میلیون هکتار به باغهای درجه سه و چهار تنزل پیدا کردهاند؛ باغهایی که یا باید نوسازی یا جایگزین شوند. بهرهوری اقتصادی این باغها از بین رفته و بسیاری از آنها پیر یا خشک شدهاند.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم فقط یک میلیون هکتار را نوسازی کنیم، سرمایه بسیار بزرگی لازم است. کشاورزی معمولا آخرین بخشی است که سرمایه به آن وارد میشود و همین موضوع احیای باغها را دشوار کرده است.
به گفته وی، باغداری بازدهی بلندمدت دارد. به عنوان مثال محصولاتی مانند خرما یا پسته چند سال بعد به ثمر میرسند و همین باعث میشود سرمایهگذاریها به سمت حوزههای کوتاهمدت بروند و باغها به تدریج کوچک شوند.
مأموریت باغ بازار
صفوی درباره رویکرد این مجموعه گفت: باغ بازار با هدف ساخت باغهای نسل جدید شکل گرفته و تلاش میکند زنجیره ارزش باغداری را با مدل جدیدی کامل کند. ماموریت این مجموعه حفظ یا ارتقای جایگاه ایران در باغداری جهان است.
وی با تاکید بر نقش فناوری افزود: فناوری زمانی به کار میآید که مسئله داشته باشیم. در این شرایط بحرانی ناچاریم به فناوری و نوآوری متوسل شویم؛ فناوری برای افزایش بهرهوری است و نوآوری مسیر خروج از بنبستها را باز میکند.
اقتصاد نوآوری و ضرورت جسارت
صفوی با اشاره به تحولات جهانی اظهارکرد: امروز رشد اقتصادی از محل نوآوری اتفاق میافتد. سرمایهگذاری مهم است، اما رشد مبتنی بر سرمایه استهلاک بالایی دارد. اگر رشد پایدار میخواهیم، باید وارد اقتصاد نوآوری شویم.
وی تصریح کرد: اکنون در ایران نوآوری متولی مشخصی ندارد و فعالان این حوزه اغلب تنها هستند در حالی که در بسیاری از کشورها چتر حمایتی برای نوآورها وجود دارد زیرا نوآوری ورود به مناطق ناشناخته است.
به گفته وی، کسی که میخواهد در اقتصاد نوآوری فعالیت کند باید جسارت داشته باشد و از نقطه امن خارج شود، در غیر این صورت نوآوری شکل نمیگیرد.
صفوی درباره ساختار باغ بازار توضیح داد: باغ بازار یک اقتصاد مردمی است و دو وجه اجتماعی « ارتباط با کاربران» و «کشاورزان» دارد؛ کاربران میتوانند در سایت باغ بازار درخت بخرند و آن را اجاره دهند و درآمد کسب کنند؛ مشابه خرید یک دارایی، اما در قالب درخت. در مدل کشاورزی نیز باغها ایجاد میشوند و کشاورزان نگهداری آنها را برعهده میگیرند.
فناوری؛ محور احیای باغداری
عبدالوهاب صفوی، بنیانگذار دیگر باغ بازار نیز با تمرکز بر نقش فناوری به سیناپرس گفت: منابع انسانی، آب، خاک و سرمایه در حال خروج از کشاورزی است و نتیجه آن از بین رفتن باغهاست. صبر در باغداری اهمیت زیادی دارد اما سرمایهگذار کمتر حاضر است چند سال برای بازدهی صبر کند. به عنوان مثال خرما محصولی استراتژیک است که به ثمر نشستن آن زمان میبرد و کمتر سرمایه گذاری حاضر به سرمایه گذاری میشود.
وی اظهارکرد: همچنین برخی از کشاورزان به دلیل فشار اقتصادی به سمت محصولات کوتاهمدت رفتهاند؛ محصولاتی که آببر هستند و ارزش افزوده کمتری دارند. مگر از هر واحد آب چقدر ثروت ایجاد میکنیم؟ در حالی که ایجاد باغ چندین برابر محصولات کوتاهمدت ثروت تولید میکند، اما مانع اصلی نبود سرمایه و صبر اقتصادی است.
حفظ باغها با کمک فناوریهای بومی
وی گفت: اکنون حفظ این باغها فقط با کمک فناوریهای بومی ممکن است. در ایران ظرفیتهای بزرگی در حوزههایی مانند هوش مصنوعی و نانو وجود دارد، اما این فناوریها کنار هم قرار نگرفته بودند به همین دلیل تلاش کردیم این ظرفیتها را به باغداری اضافه کنیم. اگر در چند سال آینده اقدامی در این زمینه نکنیم، ممکن است جایگاه جهانی خود را از دست بدهیم و حتی ذخایر ژنتیکی آسیب ببینند.
وی افزود: یکی از مهمترین اقدامات باغ بازار در این زمینه توسعه سامانههای هوشمند مدیریت آب است. این شرکت با همکاری مجموعههای فناور داخلی، سیستم آبیاری مبتنی بر هوش مصنوعی را پیادهسازی کرده است. در این سامانه، دادهها از طریق سنسورهای رطوبت خاک و ایستگاههای کوچک هواشناسی جمعآوری و وارد الگوریتم هوش مصنوعی میشود. این الگوریتم زمان و میزان آبیاری را متناسب با شرایط هر مزرعه تعیین میکند.
به گفته وی میزان آبدهی بنابر فصل، سن درخت و شرایط خاک متغیر است و همین موضوع باعث یکنواختی محصول میشود؛ یکنواختی که در بازار جهانی ارزش بالایی دارد.
کشت بافت و بیوتکنولوژی برای توسعه باغها
صفوی یادآورشد: همچنین باغ بازار برای تسریع توسعه باغهای جدید از فناوری کشت بافت نیز استفاده میکند. این روش امکان تولید نهالهای سالم و یکنواخت را در مقیاس بالا فراهم میکند و محدودیتهای تکثیر سنتی را کاهش میدهد؛ استفاده از ریزازدیادی میتواند زمان توسعه باغها را بهطور قابلتوجهی کاهش داده و امکان برنامهریزی دقیقتر برای توسعه باغداری را فراهم کند.
باغهای زودبازده با فناوری نانو
وی بیان کرد: ایجاد باغهای زودبازده از دیگر محورهای فناورانه این شرکت است. در این روش، نهالها پیش از انتقال به زمین اصلی در شرایط کنترلشده نگهداری میشوند تا رشد اولیه آنها تسریع شود.
وی افزود: در این فرآیند از ترکیبی از هورمونهای رشد، فناوری نانو و روشهای بهینهسازی تغذیه گیاه استفاده میشود؛ این روش میتواند زمان رسیدن به باردهی اقتصادی را کاهش دهد و بازگشت سرمایه را تسریع کند.
گزارش: فرزانه صدقی