ماه از دور شاید آرام و بیتغییر به نظر برسد، اما دانشمندان میگویند در واقع اینطور نیست. آنها برای اولینبار نقشهای از ناهمواریهای تازه و جوان روی سطح ماه تهیه کردهاند؛ ناهمواریهایی که نشان میدهد ماه هنوز هم از درون فعال است و میلرزد.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس، هم زمین و هم ماه از درون فعال هستند، اما نوع فعالیتشان متفاوت است. زمین صفحههای بزرگی دارد که با حرکت خود کوهها، آتشفشانها و گودالهای عمیق اقیانوسی را میسازند. ماه چنین صفحههایی ندارد، با این حال فشارهایی که از درون به پوستهاش وارد میشود، شکل سطح آن را تغییر میدهد.
یکی از این تغییرها برآمدگیهای کمانی (Lobate Scarps) است. این عارضهها وقتی به وجود میآیند که پوسته ماه فشرده میشود و لایهای از آن روی لایه دیگر میلغزد و بالا میآید. این برآمدگیها بیشتر در مناطق مرتفع ماه دیده میشوند و مانند چینوچروکهایی روی سطح آن بهنظر میرسند؛ جالب اینکه همگی در یک میلیارد سال اخیر شکل گرفتهاند.
در سال ۲۰۱۰ میلادی، دانشمندی به نام تام واترز (Tom Watters) کشف کرد که ماه بهآرامی در حال کوچکشدن است. این کوچکشدن همان چیزی است که باعث ایجاد این برآمدگیها در مناطق مرتفع شده است؛ اما این عارضهها تنها نشانههای فعالیت تازه روی سطح ماه نیستند.
کشف تازه در دشتهای تاریک ماه
دسته دیگری از این عوارض جدید، پشتههایی در دشتهای ماه هستند. این پشتهها هم از همان نیروهای داخلی ناشی میشوند، با این تفاوت که در دشتهای تیره و هموار ماه پیدا میشوند، نه در کوهها. گروهی از پژوهشگران به سرپرستی موزه ملی هوا و فضای آمریکا، برای اولینبار این پشتهها را در سراسر دشتهای ماه نقشهبرداری کردند. نتایج این مطالعه در مجله علوم سیارهای/ The Planetary Science Journal منتشر شده است.
کول نیپاور (Cole Nypaver)، زمینشناس و نویسنده اصلی مقاله، میگوید: ما از دوران آپولو میدانستیم که برآمدگیهای کمانی در مناطق مرتفع ماه فراواناند، اما این اولینبار است که پشتههای مشابه را در دشتهای ماه هم پیدا میکنیم. این کار به ما کمک میکند تصویری کاملتر از فعالیتهای جدید ماه بهدست آوریم.
آمار شگفتانگیز از سطح ماه
پژوهشگران با این نقشهبرداری موفق شدند بیش از هزار و ۱۰۰ پشته جدید در دشتهای ماه پیدا کنند. با این حساب، تعداد کل این پشتهها در ماه به بیش از دوهزار و ۶۰۰ پشته رسید. تحلیلها نشان داد میانگین سن این پشتهها حدود ۱۲۴ میلیون سال است. این عدد تقریباً با سن برآمدگیهای مناطق مرتفع (حدود ۱۰۵ میلیون سال) همخوانی دارد. یعنی هر دو گروه از عارضهها، از جوانترین ساختارهای روی ماه هستند.
ارتباط دو عارضه با یکدیگر
بررسی بیشتر نشان داد که این پشتهها هم مثل برآمدگیهای کمانی، در امتداد شکستگیها و گسلهای پوسته شکل گرفتهاند. جالب اینکه در مرز بین کوهها و دشتها، برآمدگیها بهتدریج تبدیل به پشته میشوند؛ یعنی هر دو از یک ریشه میآیند.
تام واترز توضیح میدهد: پیداکردن پشتههای جوان در دشتهای ماه و فهمیدن چگونگی شکلگیری آنها، تصویری کامل از ماه پویا و در حال کوچکشدن به ما میدهد.
تهدیدی برای ماهنشینان آینده
پژوهشگران قبلاً ارتباطی بین این فعالیتهای داخلی و ماهلرزهها پیدا کرده بودند. کشف تازه نشان میدهد هر جا این پشتهها باشند، احتمال وقوع ماهلرزه هم هست. این خبر هم خوب است، هم بد. خوب از این جهت که به ما کمک میکند ماه را بهتر بشناسیم، بد از این جهت که اگر روزی قرار باشد روی ماه پایگاه بسازیم یا به آنجا فضانورد بفرستیم، باید بدانیم کدام مکانها امنتر است.
به نقل از ایرنا، نیپاور تأکید میکند: ما در دوران هیجانانگیزی برای شناخت ماه بهسر میبریم. مأموریتهایی مثل آرتمیس اطلاعات تازهای به ما میدهند. فهمیدن اینکه ماه کجا و چطور میلرزد، به صورت مستقیم روی ایمنی فضانوردان و موفقیت این مأموریتها تأثیر میگذارد.
سخن پایانی
ماه آنقدرها هم که به نظر میرسد آرام نیست. دانشمندان با کشف پشتههای جوان در دشتهای تاریک ماه نشان دادهاند که این جرم آسمانی هنوز هم از درون فعال است و میلرزد. این یافته نه تنها درک ما را از تاریخ و ساختار درونی ماه تغییر میدهد، بلکه هشداری است برای مأموریتهای آینده: اگر قرار است روزی روی ماه زندگی کنیم، باید خانههایمان را در جایی بسازیم که زمین زیر پاهایمان آرامتر باشد.