بیش از یک میلیون سال است که انسان با آتش زندگی میکند؛ اما این رابطه صمیمی هزینهای گزاف داشته است. تحقیقات جدید نشان میدهد که “سوختگی” نهفقط یک آسیب، بلکه یکی از قدرتمندترین موتورهای محرک تکامل انسان بوده است.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس، چرا زخمهای ما سریع بسته میشوند؛ اما در سوختگیهای شدید، بدن ما علیه خودش شورش میکند؟ پاسخ این سوال در اعماق تاریخ و در کنار اولین اجاقهای سنگی اجدادمان نهفته است؛ جایی که “سوختن” راه را برای زندهماندن نسل بشر هموار کرد.
تسلط انسان بر آتش
داستان انسان، داستان تسلط بر آتش است. از پختوپز تا گرمایش، آتش ما را از سایر گونهها جدا کرد. اما این نزدیکی، ما را در معرض خطری قرار داد که هیچ حیوان دیگری آن را تجربه نمیکند: “سوختگیهای مکرر”. مطالعه جدیدی که در نشریه BioEssays منتشر شده، ادعا میکند همین سوختگیهای کوچک و بزرگ، فشاری تکاملی بر بدن ما وارد کرده و باعث شده ژنهای ما به شکلی متفاوت از میمونها و سایر پستانداران تغییر کند.
تنها گونهای که با آتش میرقصد
در دنیای طبیعت، اکثر حیوانات از آتش فرار میکنند؛ اما انسانها تنها موجوداتی هستند که در کنار آن زندگی میکنند و حتی آن را به کنترل خود درآوردهاند. این نزدیکی باعث شده انسانها در طول زندگی خود، بهدفعات دچار سوختگیهای جزئی شوند. دکتر “جاشوا کادی”، پژوهشگر ارشد امپریال کالج، معتقد است این آسیبها آنقدر تکرار شدهاند که طبیعت مجبور شده افرادی را انتخاب کند که بدنشان در برابر سوختگی مقاومتر است.
مهندسی ژنتیک به دست طبیعت
محققان با بررسی دادههای ژنتیکی پستانداران دریافتند انسانها دارای جهشهای منحصربهفردی در ژنهای مربوط به التهاب و ترمیم زخم هستند. انتخاب طبیعی در طول هزاران سال، افرادی را ترجیح داده که زخمهایشان سریعتر بسته میشد تا از عفونتهای کشنده جلوگیری شود. در دنیای پیش از آنتیبیوتیک، یک سوختگی ساده میتوانست به معنای مرگ باشد، مگر آنکه سیستم ایمنی بدن با سرعتی فوقالعاده وارد عمل میشد.
میراث دوگانه؛ وقتی تکامل به ضرر ما میشود
این مطالعه یک پارادوکس خیرهکننده را فاش میکند. ویژگیهایی که به اجداد ما کمک میکرد تا از سوختگیهای کوچک جان سالم به در ببرند (مثل التهاب سریع و بستهشدن فوری زخم)، امروزه در سوختگیهای شدید بلای جان انسان میشوند. در سوختگیهای وسیع، همین سیستم ایمنیِ “تقویتشده”، بیش از حد واکنش نشان داده و منجر به التهابهای شدید، جای زخمهای بدشکل (اسکار) و حتی نارسایی اعضای بدن میشود. در واقع، ما قربانی مکانیزمهای دفاعی خودمان شدهایم.
چرا آزمایش روی حیوانات شکست میخورد؟
به نقل از همشهری آنلاین، یکی از بزرگترین چالشهای علم پزشکی، عدم کارایی درمانهای سوختگی حیوانی بر روی انسان است. این تحقیق توضیح میدهد که چرا؛ چون سیستم پاسخدهی بدن انسان به سوختگی به دلیل تاریخچه “فرهنگ آتش”، کاملاً با حیوانات متفاوت است. ما تحت یک فشار تکاملی ویژه بودهایم که موشها یا سایر حیوانات آزمایشگاهی هرگز آن را تجربه نکردهاند.
افقی نو در درمانهای آینده
پروفسور “آرماند لروی”، استاد زیستشناسی تکاملی، این یافته را فصلی جدید در داستان “چیستی انسان” میداند. این همکاری میان متخصصان سوختگی، زیستشناسان و کارشناسان ژنتیک، راه را برای درمانهای شخصیسازی شده باز میکند. با شناخت این جهشهای ژنتیکی، پزشکان میتوانند پیشبینی کنند که کدام بیمار بهتر جوش میخورد و کدام یک ممکن است با عوارض شدید روبهرو شود.