سرکشی نوجوانان نتیجه تعامل پیچیده ای از عوامل زیستی، روان شناختی، خانوادگی و اجتماعی است؛ عواملی که در صورت نادیده گرفته شدن می توانند زمینه ساز رفتارهای پرخطر و تعارض با هنجارهای اجتماعی شوند.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس، سرکشی نوجوانان پدیده ای چند بعدی است که ریشه در تحولات زیستی، شناختی و اجتماعی این دوره رشدی دارد. این پدیده می تواند نتیجه عوامل متعددی باشد که در ادامه به آنها اشاره می شود.
جستجوی استقلال: نوجوانی، دورهای از زندگی است که فرد بین کودکی و بزرگسالی قرار دارد. این دوره گذار، نوجوان را برای تغییر وضعیت موجود و تلاش برای استقلال بیشتر ترغیب میکند. این تمایل به مستقل بودن میتواند نوجوان را به سمت مخالفت و نه گفتن سوق دهد، خصوصا اگر خانوادهها استقلالطلبی نوجوان را به رسمیت نشناسند و در تلاش برای کنترل بیش از حد او باشند، این امر میتواند به سرپیچی جدی از قوانین، عدم سازگاری و نافرمانی منجر شود.
اختلاف شدید با والدین: نوجوانان اغلب در حال زیر سوال بردن قوانینی هستند که از دوران کودکی دنبال کردهاند؛ قوانینی که اکنون به نظرشان محدودکننده میآید. آنها به دنبال دلیلی برای این محدودیتها هستند و احساس میکنند که این قوانین آزادیشان را محدود میکند. امکان دارد علایق نوجوان در نظر نسل او «جذاب و مدرن» باشد اما توسط والدین و نسل قبلی مورد قبول واقع نشود. نادیده گرفتن تغییرها و رشد فرزند و انتظار برای پایبندی به قوانین دوران کودکی میتواند نوجوان را عصبانی کرده و به سمت سرکشی سوق دهد.
تصمیمگیریهای تکانشی: تحقیقات نشان میدهد که نوجوانان بیشتر به تصمیمگیریهای تکانشی میپردازند. تصمیمگیریهای تکانشی، تصمیمهایی هستند که به طور عجولانه، بدون فکر کافی و بدون مشاوره با فردی باتجربهتر گرفته میشوند. جستجو برای هیجان و مواجهه با تجربههای جدید و هیجانانگیز میتواند بر قضاوت نوجوانان غلبه کند. این میل به هیجان میتواند فرآیند تفکر منطقی را مختل کرده و باعث شود نوجوانان قوانین را زیر پا گذاشته و به آنها اعتراض کنند، در حالی که خطرات را به خاطر دریافت پاداش نادیده میگیرند.
تاثیر همسالان: مغز نوجوان بیشتر تحت تاثیر افکار و عقاید همسالان قرار دارد تا احساس تعلق خاطر بیشتری داشته باشد. نوجوانان ممکن است به خاطر رضایت همسالان خود، کارهایی انجام دهند که حتی با مخالفت والدین روبرو شود.
تغییر در ساختار مغز: تحقیقات نشان میدهد که اتصالات نورونی در مغز تا اواسط دهه ۲۰ زندگی کاملا تکامل نمییابند. این تغییرها همراه با اثر بلوغ بر مغز، بر تصمیمگیری نوجوانان تاثیر میگذارد و میتواند به رفتارهای سرکش و سرپیچی منجر شود.
تغییر هورمونی: تغییر هورمونها در نوجوانان میتواند نقش مهمی در تغییر رفتار و خلق و خوی ایفا کند. در این دوره، سطوح هورمونی به ویژه تستوسترون در پسران میتواند تا ده برابر افزایش یابد. این تغییرات هورمونی عمیق به روی ساختار و عملکرد مغز تاثیر میگذارند و میتوانند به تغییرات قابل توجهی در نحوه تفکر، احساس و رفتار نوجوانان منجر شوند. هورمونهای جنسی به طور خاص، میتوانند بر انتقال دهندههای عصبی تاثیر گذاشته و سبب بروز نوسانهای خلقی و چالشهای رفتاری شوند. این تغییرات هورمونی یکی از عوامل کلیدی در پشت صحنه سرکشی و رفتارهای تکانشی نوجوانان است.
* دکتر پروانه صفایی مقدم، متخصص روانشناسی بالینی و عضو سازمان نظام روانشناسی