اگر در بازار آهن و فولاد فعال باشید، احتمالاً طی ماههای اخیر متوجه شدهاید که قیمتگذاریها دیگر مانند گذشته قابل پیش بینی نیست.
به گزاری خبرگزاری سیناپرس، روند اخیر آنقدر غیرمنتظره بوده که حتی برخی گزارشهای تحلیلی از جمله گزارش وقتی آهن از طلا هم ارزشمندتر میشود! به صراحت هشدار میدهند که بازار وارد مرحلهای شده که شباهتی به سالهای قبل ندارد.
جهت مطالعه این گزارش اینجا کلیک کنید.
این وضعیت فقط یک برداشت شخصی نیست، بلکه نتیجه تغییرات عمیقی است که در زنجیره جهانی فولاد در حال شکلگیری است. کند شدن رشد اقتصاد چین، افزایش هزینه حملونقل دریایی، محدودیتهای انرژی و جابهجایی مسیرهای تجاری پس از تنشهای ژئوپلیتیک، الگوی عرضه و تقاضای فولاد را وارد مرحلهای جدید کرده است؛ مرحلهای که بسیاری از کارشناسان آن را نشانههای اولیه یک شوک جهانی تازه میدانند.
تحلیل پدیده «بیثباتی بزرگ» در بازار فولاد
طی سالهای گذشته، نوسانات بازار فولاد معمولاً با تغییرات فصلی تقاضا، محدودیتهای کوتاهمدت تولید یا سیاستهای مقطعی توضیح داده میشد؛ اما تحولات یکساله اخیر نشان میدهد که بازار وارد مرحلهای کاملاً متفاوت شده است. شدت نوسانات افزایشیافته، الگوی رفتاری قیمتها تغییر کرده و مجموعهای از عوامل ساختاری از کاهش مصرف جهانی و جهش هزینه انرژی تا مشکلات حملونقل و تنشهای ژئوپلیتیک باعث شدهاند پیشبینی بازار دشوارتر از همیشه شود. این وضعیت دیگر یک نوسان مقطعی نیست، بلکه نشانه شروع یک تغییر عمیق در زنجیره ارزش فولاد است.
در ادامه، جدول زیر برای فهم بهتر این تفاوتها ارائه شده است:
| عامل | شرح کوتاه | تأثیر بر بازار |
| افزایش نوسانات جهانی | تغییر الگوی رفتار قیمت و واکنشهای نامنظم بازار | دشوارتر شدن پیشبینی و تعیین بودجه پروژهها |
| کاهش مصرف جهانی فولاد | افت ساختوساز و رکود صنعتی در اقتصادهای بزرگ | تغییر جریان عرضه به بازارهای جدید، اثرگذاری بر قیمت داخلی |
| تحول راهبردهای تولید | حرکت به سمت تولید کمانرژی و محدودیتهای زیستمحیطی | افزایش هزینه تمامشده و تغییر مدل ارزشگذاری |
| جهش هزینه انرژی | افزایش قیمت برق، گاز و سوخت در زنجیره تولید جهانی | فشار مضاعف بر قیمت نهایی مقاطع و مواد اولیه |
| مشکلات حملونقل و لجستیک | اختلالهای دریایی و زمینی، هزینه حمل بالا | ایجاد کمبودهای مقطعی و ناپایداری عرضه |
| تنشهای ژئوپلیتیک | تغییر مسیر تجارت و سیاستهای صادراتی | شوکهای ناگهانی به عرضه و قیمت بازارهای منطقه |
نوسانات فصلی یا یک تغییر پارادایم؟
در سالهای گذشته، نوسانات قیمت فولاد معمولاً با الگوهای آشنا و قابل پیشبینی توضیح داده میشد؛ مثل افزایش تقاضا در دورههای ساختوساز یا افت مصرف در ماههای سرد. اما روند یکساله اخیر نشان میدهد که بازار دیگر به این چرخههای سنتی واکنش نشان نمیدهد. شدت نوسانات بیشتر شده و دلایل آن از عوامل فصلی فاصله گرفته و به سمت تغییرات عمیقتر و بنیادیتر حرکت کرده است.
در واقع، آنچه امروز تجربه میشود نشانه یک تغییر پارادایم در زنجیره ارزش فولاد است؛ تغییری که در آن نحوه ارزشگذاری فولاد، مواد اولیه و حتی فناوریهای تولید در حال بازتعریف است. فشارهای زیستمحیطی، استانداردهای انرژی، جابهجایی مراکز تولید، باعث شدهاند قیمتها دیگر صرفاً تابع عرضه و تقاضا نباشند. این روند نشان میدهد بازار فولاد تحتتأثیر تحولاتی قرار دارد که میتواند مسیر این صنعت را در سالهای آینده تغییر دهد.
چگونه سیاستهای کلان، زنجیره فولاد را شکنندهتر کردند؟
بیثباتی فعلی بازار فولاد تنها حاصل نوسانات طبیعی نیست، بلکه نتیجه مجموعهای از سیاستها و تصمیمات کلان داخلی و بینالمللی است که ساختار این صنعت را حساستر و پیشبینی آن را دشوارتر کردهاند.
مهمترین عوامل اثرگذار:
- تغییرات تعرفهای و تنظیمات ناگهانی واردات و صادرات در کشورها
- محدودیتهای صادراتی و سیاستهای حمایتی که جریان مواد اولیه را مختل میکنند
- تحولات ژئوپلیتیک و بازتنظیم روابط تجاری بین کشورها
- تحریمها و محدودیتها علیه صادرکنندگان بزرگ فولاد
- افزایش چشمگیر هزینههای حملونقل و اختلال در مسیرهای تجاری
- سیاستهای جدید انرژی و فشارهای زیستمحیطی که ظرفیت تولید را کاهش میدهند
- شکنندهتر شدن زنجیره تأمین و انتقال سریع هر شوک کوچک به قیمتها
این مجموعه عوامل باعث شده بازار فولاد از الگوهای سنتی فاصله بگیرد و نیاز به تحلیل عمیق و آینده پژوهی بیش از هر زمان دیگری احساس شود.
پیامدهای عملی بیثباتی بزرگ برای خریداران فولاد
بیثباتی اخیر بازار فولاد باعث شده تصمیمگیری برای خرید حساستر از همیشه باشد. در چنین شرایطی، انتخاب برندهای قابل اعتماد اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا نوسانات شدید قیمت، ریسک استفاده از مقاطع بیکیفیت را بالا میبرد. اختلاف میان برندها در کیفیت، تابخوردگی، یکنواختی سایز و مقاومت، اکنون تأثیر مستقیم بر نتیجه نهایی پروژهها دارد و انتخاب اشتباه میتواند هزینههای پنهان قابل توجهی ایجاد کند. همچنین پروژهها باید بهجای بودجه ثابت، چند سناریوی مالی داشته باشند تا در برابر تغییرات ناگهانی قیمت دچار توقف نشوند.
در کنار این موضوع، خریدهای مرحلهای و برنامهریزیشده برای بسیاری از پروژهها ریسک کمتری ایجاد میکند و امکان هماهنگی بهتر با تغییرات بازار را میدهد؛ رویکردی که بهویژه برای پروژههای چند مرحلهای بسیار کارآمد است. علاوه بر این، رصد مداوم قیمتها به یک ضرورت تبدیل شده است. تصمیم درست خرید دیگر حاصل یک بررسی کوتاه نیست، بلکه نتیجه پیگیری مستمر روندها و تحلیل شرایط واقعی بازار است.
آیندهپژوهی، سه سناریوی کلیدی برای خریداران فولاد در سال آینده
در شرایطی که بازار فولاد دیگر مثل گذشته قابل پیشبینی نیست، داشتن یک نگاه آینده پژوهانه میتواند تصمیمگیری را سادهتر و مطمئنتر کند. سه سناریوی اصلی پیش رو میتواند مسیر حرکت قیمتها و نحوه خرید را برای خریداران روشنتر کند.
سناریوی اول؛ کمبود دورهای
در این سناریو، افزایش مصرف فصلی، محدودیتهای وارداتی یا اختلالهای تولید، باعث کمبود مقطعی برخی مقاطع میشود. نتیجه آن بالارفتن ناگهانی قیمتهاست. در چنین وضعیتی، خریداران باید از قبل برنامهریزی کنند و خریدهای ضروری را زودتر انجام دهند تا در دورههای کمبود غافلگیر نشوند.
سناریوی دوم؛ ثبات موقت
ممکن است بازار برای مدتی کوتاه آرام شود و قیمتها نوسان کمتری داشته باشند. اما این ثبات معمولاً شکننده است و با کوچکترین تغییر دوباره از بین میرود. در این دورهها بهترین کار، خرید مرحلهای و جلوگیری از انباشت بیش از حد است تا بتوان در صورت تغییر شرایط، تصمیمهای سریعتر و کم ریسکتری گرفت.
سناریوی سوم؛ شوک جدید
اگر متغیرهایی مثل قیمت انرژی، سیاست صادراتی یا شرایط عرضه جهانی دوباره دچار تغییر ناگهانی شوند، احتمال وقوع یک شوک جدید کاملاً واقعی است. در این سناریو، واکنش سریع اهمیت زیادی دارد و خریداران باید قیمتها، اخبار و سیگنالهای بازار را به طور روزانه دنبال کنند تا فرصت تصمیمگیری مناسب را از دست ندهند.
جمع بندی
بیثباتی اخیر بازار فولاد نشان میدهد که تصمیمگیری در این حوزه دیگر به سادگی گذشته نیست و خریداران باید با دیدی سناریو محور و آیندهنگر عمل کنند. آنچه امروز تجربه میشود، نتیجه مجموعهای از تغییرات عمیق در زنجیره جهانی فولاد است و فقط با رصد دقیق روندها میتوان از شوکهای احتمالی پیشرو دور ماند. برای درک روشنتر دلیل شکلگیری این سناریوها، پشت پرده شوکهای اخیر و روند واقعی قیمتها، مطالعه گزارش کامل این تحلیل توصیه میشود.