چند روز پیش سازمان ملل متحد به طور رسمی اعلام کرد که جهان وارد دوران ورشکستگی آبی شده است و گزارشها نشان میدهد ما فراتر از توان هیدرولوژیکی خود زندگی میکنیم و باید روی بازیابی بلندمدت تمرکز کنیم.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس، طی سالهای اخیر مردم در سراسر جهان اثرات تغییرات اقلیمی، تخریب زمین، جنگلزدایی، آلودگی و استفاده بیش از حد از آب را احساس کردهاند. این بحرانها در نهایت، همه مناطق کره زمین را درگیر کرده و طبق گزارش سازمان ملل متحد که اخیرا منتشر شد، اکثر مناطق بیش از حد مجاز خود از منابع آب رودخانهها و ذوب برف و آبهای زیر زمینی استفاده میکنند و پسانداز خود را در حوزه آبهای زیرزمینی و سایر مخازن خالی کردهاند و به این ترتیب دوران «ورشکستگی جهانی آب» آغاز شده است .
کاوه مدنی، مدیر موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل، در این رابطه میگوید: این گزارش حقیقتی ناخوشایند را بیان میکند؛ بسیاری از مناطق فراتر از توان هیدرولوژیکی خود زندگی میکنند و بسیاری از سیستمهای حیاتی آب در حال حاضر ورشکسته شدهاند .
او استدلال میکند و یک تعریف علمی رسمی برای ورشکستگی آب پیشنهاد میدهد که در تضاد با عبارت «بحران آب» است؛ اصطلاحی که برای رویدادهای ناگهانی و کوتاهمدت مناسبتر است.
مدنی در مقالهای که در ۱۹ ژانویه در مجله مدیریت منابع آب منتشر شد، عنوان کرد: واقعیت تلخ بسیاری از سیستمهای آب در سراسر جهان این است که آنها هم با ورشکستگی و هم با برگشتناپذیری مواجه هستند. ورشکستگی آب به وضعیتی اشاره دارد که در آن یک جامعه انسانی برای مدت طولانی فراتر از منابع هیدرولوژیکی خود هزینه کرده است، به طوری که دیگر نمیتواند بدون وارد کردن آسیبهای غیرقابل قبول یا برگشتناپذیر به طبیعت، نیازهای مربوط به خود را برآورده کند.
طبق گزارش سازمان ملل، چهار میلیارد نفر حداقل یک ماه در سال با کمبود شدید آب مواجه هستند و تقریبا ۷۵ درصد از جمعیت جهان در کشورهای ناامن از نظر آب یا در کشورهای با ناامنی شدید آب زندگی میکنند.
این تحقیق چندین نقطه بحرانی را برجسته میکند. در خاورمیانه و شمال آفریقا، تنش آبی بالا و آسیبپذیری اقلیمی با اقتصادهای سیاسی پیچیده تلاقی دارند. تهران، اخیرا به طرز خطرناکی به کمبود آب نزدیک شده است و این شرایط کمابیش در بسیاری از سایر کلان شهرهای دنیا نیز دیده میشود.
به باور کارشناسان، آب نقش مهمی در اقتصاد کشورها دارد زیرا برای مردم اشتغالزایی کرده و اگر آنها شغل خود را از دست بدهند، کشور دچار مشکلاتی جدی خواهد شد. در این میان مناطق بسیاری از مناطق مانند آسیای جنوبی به دلیل کشاورزی وابسته به آبهای زیرزمینی و شهرنشینی با کاهش مزمن سفرههای آب زیرزمینی مواجه است. این کمبودها بر کشاورزی و در نتیجه، بر عرضه جهانی غذا تاثیر میگذارند. میلیونها کشاورز در تلاشند با استفاده از منابع آبی رو به کاهش آلوده یا در حال ناپدید شدن، غذای بیشتری تولید کنند. به عنوان مثال، ورشکستگی آب در هند یا پاکستان به معنای تاثیر بر صادرات برنج به بسیاری از نقاط جهان نیز هست.
جنوب غربی آمریکا منطقه دیگری با مشکلات قابل توجه آب است. محققانی که در یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ شرکت داشتند، تخمین زدند که جریان آب رودخانه کلرادو در قرن بیست و یکم در مقایسه با میانگین جریان در قرن گذشته حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است. این امر باعث ایجاد درگیری بین ایالتهای غربی بر سر نحوه مدیریت کاهش ذخایر آب رودخانه شده است.
ملیسا اسکنلان ، مدیر مرکز سیاست آب در دانشگاه ویسکانسین در این رابطه میگوید: گستره جهانی این گزارش در نشان دادن الگوهای تکراری مفید است. این فقط نیمکره جنوبی یا خاورمیانه نیست که دچار بحران آبی شده است بلکه موضوع اصلی و بحران بزرگتر به نحوه برخورد ما با آب در سراسر جهان ارتباط دارد.
این گزارش خواستار اقدام جهانی برای مقابله با مسئله مدیریت آب است، در حالی که دستور کار فعلی بر آب آشامیدنی، بهداشت و بهبود بهرهوری متمرکز است. یافتههای سازمان ملل نشان میدهد که این اقدامات دیگر کافی نیستند. در مقابل، جهان باید رسما به وضعیت ورشکستگی آب رسیدگی کرده و مسائل مربوط به آب را در مذاکرات مربوط به آب و هوا، تنوع زیستی و توسعه مالی و همچنین در فرآیندهای بین المللی مطرح کند.
کارشناسان این حوزه معتقدند که دولتها همچنین باید با تغییر کشاورزی از طریق تغییر در کشت محصولات و اصلاحات آبیاری و ایجاد سیستمهای بهتر نظارت بر آب، از آسیب بیشتر جلوگیری کنند.
ریچارد آلن ، دانشمند اقلیمشناس دانشگاه ریدینگ انگلستان نیز در این رابطه میگوید: این فراخوان برای اقدام به درستی بر بهبود بلندمدت (نه بر مقابله با بحران آب ناشی خشکسالی مقطعی و کوتاه مدت) متمرکز است.
در پایان باید تاکید کرد که مدیریت ورشکستگی آب نیازمند صداقت، شجاعت و اراده سیاسی است. ما نمیتوانیم یخچالهای طبیعی ناپدید شده را بازسازی کنیم یا سفرههای آب زیرزمینیِ بهشدت خالی شده را دوباره پر کنیم، اما میتوانیم از ضررهای بیشتر جلوگیری و نهادها را برای بقا در محدودههای جدید هیدرولوژیکی از نو طراحی کنیم.
ترجمه: فاطمه کردی