پس از بیماریهای قلب و عروق، سرطان دومین علت مرگ ومیر در ایران است. متاسفانه سالانه حدود ۱۴۱ هزار و ۸۸۸ مورد بروز جدید سرطان در کشور ثبت میشود که شایعترین آنها شامل سرطان پستان، پروستات، پوست(غیر ملانوم)، معده، روده بزرگ است؛ سرطانهایی که اغلب در صورت تشخیص زودهنگام در مراحل اولیه قابل کنترل و درمان هستند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری سیناپرس، در حال حاضر سرطانهایی مانند معده، پوست(غیر ملانوم)، پروستات، روده بزرگ و مثانه در میان مردان ایرانی و سرطانهایی مانند پستان، روده بزرگ، پوست (غیرملانوم) ، معده، تیروئید، رحم و تخمدان در میان زنان ایرانی شیوع بیشتری دارند.
مطالعات نشان داده در بین جمعیت مردان ایران، «سرطان معده» در استانهای اردبیل، زنجان، خراسان شمالی، «سرطان پروستات» در استانهای یزد، فارس، تهران، «سرطان روده بزرگ» در استانهای سمنان، تهران و یزد، «سرطان مثانه» در استانهای کرمان، یزد، آذربایجان غربی شایعتر هستند.
در بین جمعیت زنان ایرانی نیز«سرطان پستان» در استانهای تهران، یزد، سمنان،« سرطان روده بزرگ» در استانهای سمنان، تهران، یزد، «سرطان معده» در استانهای اردبیل، زنجان، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی و« سرطان تیروئید» در استانهای کهکیلویه و بویراحمد، یزد، چهار محال و بختیاری، «سرطان تخمدان» در استانهای یزد، تهران و سمنان، «سرطان رحم» در استانهای زنجان، یزد و تهران شیوع بیشتری دارند.
از دیگر سرطانهای شایع در ایران میتوان به سرطان ریه اشاره کرد که در بین جمعیت مردان ایرانی بیشتر در استانهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، کرمان و در جمعیت زنان ایرانی بیشتر در استانهای بوشهر، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی شایعتر است.
سرطان خون نیز از دیگر سرطانهایی است که در بین جمعیت مردان ایران بیشتر در استانهای اصفهان، یزد، کرمانشاه و در جمعیت زنان کشور بیشتر در استانهای اصفهان، یزد و اردبیل شیوع دارد.
عواملی که باعث سرطان دستگاه گوارش میشود
بنابراعلام دکتر مریم باقریان، فوق تخصص خون و انکولوژی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در حال حاضر علاوه بر عوامل ارثی، عوامل محیطی و اکتسابی نیز در بروز سرطان موثر هستند؛ تحقیقات نشان دادهاند که مصرف دخانیات، چاقی، کمتحرکی، استفاده از داروهای خودسرانه بدون نظارت پزشکی و رژیم غذایی حاوی غذاهای چرب و پرکالری، به ویژه غذاهای فستفودی در بروز سرطانها، بهویژه سرطانهای دستگاه گوارش که شیوع بالایی در کشور دارند، نقش دارند.
دکتر آرمان عبدی، فوق تخصص گوارش و کبد نیز عنوان کرده است: نوشیدن مداوم چای و مایعات با دمای بالا یکی از عوامل مهم و اثباتشده در افزایش خطر ابتلا به سرطان مری است و متاسفانه این عادت در کشور ما بسیار شایع است؛ مصرف مداوم مایعات بسیار داغ، بهویژه چای، باعث آسیب حرارتی مکرر به مخاط مری میشود، این آسیبهای تکرارشونده بهمرورزمان میتوانند منجر به التهاب مزمن، تغییرات سلولی و در نهایت افزایش احتمال بروز سرطان مری شوند. وقتی این عامل در کنار سایر ریسک فاکتورها مانند سیگار، تغذیه ناسالم، رفلاکس معده و فشار روانی مزمن قرار میگیرد، خطر ابتلا به بیماری به طور قابلتوجهی افزایش مییابد.
همچنین دکتر زهرا کشت پور املشی، متخصص پرتو درمانی و آنکولوژی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان هم مصرف بیش از اندازه ترشیجات و نمک، رژیم غذایی حاوی نمکسود (مانند ماهی شور و غذاهای دودی)، کمبود مصرف میوه، سبزیجات و فیبر و همچنین عوامل فردی، سابقه خانوادگی، سن بالای ۵۵ سال، فعالیت بدنی کم و استرس را از عواملی دانست که تاثیر زیادی بر ابتلا به سرطان معده_یکی از شایعترین سرطانها در ایران_ دارد.
وی استفاده از فستفود و غذاهای فرآوریشده، عفونت مزمن هلیکوباکتر پیلوری (H. Pylori)، استعمال دخانیات، مصرف الکل، سابقه جراحی معده و آلودگیهای شغلی را از عوامل برشیوع سرطان معده در کشور دانست و گفت: متاسفانه به دلیل رژیم غذایی نامناسب و کمتحرکی، میزان ابتلا به این سرطان در ایران نسبت به سایر کشورها بالاتر است، همچنین، مردان بیشتر از زنان به سرطان معده مبتلا میشوند.
بسیاری از تودههای پستانی خوش خیم هستند
حسن معیری، فوق تخصص جراحی سرطان نیز سرطان پستان را جزو شایعترین و شناختە شدەترین نوع سرطان در ایران و جهان دانست و در این خصوص اظهار کرد: تشخیص این بیماری در مراحل اولیە باعث درمان بهتر، کاملتر و دقیقتر می شود. احساس توده(لمس) در پستان، ترشح خونی از نوک پستان، فرورفتگی در بخشی از پوست یا نوک پستان، تغییر رنگ در پستان(به طور مثال، شبیه شدن پوست به حالت پوست پرتقالی) و غیرقرینگی در اندازه یا شکل دو پستان از جملە علائم سرطان سینە در خانمها است.
وی یادآورشد: بسیاری از تودههای پستان خوشخیم هستند و در ۸۰ درصد موارد مشکلی برای فرد ایجاد نمیکنند بنابراین مشاهده هرگونه تغییر غیرطبیعی در پستان، مراجعه فوری به پزشک لازم و ضروری است.
سرور کلانتری، فوق تخصص رادیولوژی زنان نیز در این زمینه به تمام زنان بالای ۴۰ سال توصیه کرد که غربالگری منظم با ماموگرافی را جدی بگیرند زیرا این روش، موثرترین راه برای شناسایی و درمان سرطان پستان در مراحل اولیه و کاملا قابل علاج است. احساس توده جدید در سینه، یا ترشح خونی و خودبهخود از یک سینه از نشانههایی هستند که باید بلافاصله توسط پزشک معاینه و با سونوگرافی بررسی شوند.
سرطان دهانه رحم، در ابتدا بدون علامت است
افسانه مردانی، کارشناس سلامت میانسالان و سالمندان مرکز بهداشت خوزستان به راههای پیشگیری از بروز سرطان دهانه رحم اشاره کرد و گفت: سرطان دهانه رحم یکی از علل مهم مرگ ناشی از سرطان در کشورهای در حال توسعه است. این نوع سرطان در مراحل اولیه کاملا بدون علامت است. در ابتدا تغییرات غیرطبیعی در سلولها ایجاد میشود که با بررسی آزمایشگاهی سلولهای ریزش کرده از دهانه رحم قابل تشخیص است.
وی افزود: برخی از این سلولهای غیرطبیعی خود به خود از طریق مراقبتهای کمکی و مداخلات درمانی ساده رفع میشوند اما برخی دیگر میتوانند سرطانی شوند بنابراین برای جلوگیری از پیشرفت و تبدیل شدن آن به سرطان باید این سلولها از بین بروند.
درمان سرطان مثانه به شرط تشخیص زودهنگام
به گفته دکتر حمیدرضا قربانی، متخصص اورولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، اغلب تومورها در صورت تشخیص بهموقع و آغاز درمان مناسب، از شانس بالای موفقیت درمان و افزایش طول عمر بیمار برخوردار هستند. بر همین اساس، سرطانهای مثانه، پروستات و بیضه از جمله بیماریهایی هستند که در صورت شناسایی زودهنگام، درمانهای موفقیتآمیزی برای آنها وجود دارد.
وی عنوان کرد: مصرف سیگار، تماسهای شغلی با ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در صنایع رنگ، چرمسازی، لاستیک و مواد حاوی بنزن نقش تعیینکنندهای در بروز سرطان مثانه دارند. وجود خون در ادرار و تکرر ادرار از مهمترین علائم هشداردهنده این بیماری است.
وی تکرر ادرار و کاهش فشار ادرار را نیز از مهمترین نشانههای بزرگی خوشخیم یا بدخیم پروستات برشمرد و در این خصوص اظهارکرد: افزایش سطح PSA نیز میتواند نشانهای از سرطان پروستات یا عفونت باشد و تشخیص قطعی ابتلا یا عدم ابتلا از طریق نمونهبرداری از بافت امکانپذیر است. خوشبختانه بیشتر سرطانهای پروستات از نوع کمخطر هستند و در صورت تشخیص بهموقع، حتی میتوان تا زمان مشاهده علائم پیشرفت بیماری، روند درمان را کنترل کرد.
وی درباره سرطان بیضه نیز گفت: این نوع سرطان بیشتر در جوانان ۲۵ تا ۳۵ سال بروز میکند و مهمترین عامل خطر آن، بیضه نزولنکرده (داخل شکمی) است. به همین دلیل، کودکانی که در دوران نوزادی بیضه آنها نزول نکرده است، در صورت عدم درمان، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
وی در پایان تاکید کرد: نوزادانی که بیضه آنها قابل لمس یا مشخص نیست، باید حتماً تحت درمان قرار گیرند و بهترین زمان برای این مداخله، حدود ۹ ماهگی تا یکسالگی است. خوشبختانه درمانهای مؤثر و مناسبی برای سرطان بیضه وجود دارد و در صورت تشخیص زودهنگام، بیماران میتوانند از طول عمر و کیفیت زندگی مطلوبی برخوردار شوند.
کاهش پلاکت خون؛ رایجترین علامت سرطان حاد خون
مهران شریفیاصفهانی، فوقتخصص خون و سرطان بالغین نیز درباره سرطانهای خون اظهارکرد: این بیماری به دو دسته کلی سرطانهای حاد خون و سرطانهای مزمن خون تقسیم میشود. سرطانهای خون از نظر علائم و تشخیص کاملا با یکدیگر متفاوت هستند. سرطانهای مزمن خون به علت کم علامتتر بودن ممکن است تشخیص داده نشود و فرد سالها این بیماری را داشته باشد اما سرطانهای حاد خون بهصورت انفجاری آغاز میشوند. علائم رایج سرطانهای حاد خون شامل کاهش پلاکت خون و کمخونی شدید میشود، در این نوع بیماری گلبولهای سفید عملکرد طبیعی ندارند. در زمینه کاهش پلاکت خون نیز فرد ممکن است دچار خونریزی یا کبودیهای گسترده در بدن شود. در زمینه کاهش هموگلوبین هم بیمار ضعف، بیحالی و خستگی شدید را تجربه میکند. در رابطه با اختلال در عملکرد گلبولهای سفید نیز بیمار دچار علائمی مانند تب و عفونتهای غیرمعمول میشود.
معاینه جسمی سالانه؛ راهکاری پیشگیرانه
معاینه جسمی یا چکاپ سالانه، یکی از بهترین راههایی است که باعث میشود سرطان در مراحل ابتدایی زود تشخیص داده شود بنابراین ضرورت دارد افراد هرساله بدون در نظر گرفتن سن یا نشانه آشکاری از بیماری، معاینه جسمی انجام دهند. این معاینه باید شامل آزمایش کلسترول، گلوکز و ارزیابی فشار خون باشد.
باید به یاد داشت که بسیاری از سرطانها با پدید آمدن نشانههایی جزیی آغاز میشوند که اگر زود تشخیص داده شوند، میتوانیم پیش روی آنها را مهار کنیم بنابراین اگر چنانچه کبودی، زخمی که ترمیم نمیشود یا تغییری در اندازه خال، عادت خواب و اجابت مزاج، تغییرات پوستی و نوسانات وزنی مشاهده کردید، هرچه زودتر باید به پزشک مراجعه کنید.
همچنین مراجعه به پزشک در صورت تغییر در عادات خواب یا اجابت مزاج، مشاهده کبودی، بریدگی یا زخمی که به طور عادی ترمیم نمیشود، ایجاد تغییرات در خالها یا علائم پوستی یا بروز نوسانات وزنیِ غیرقابل توضیح، ضروری است.
خبرنگار: بیتا اکبری