در این گزارش با بررسی بودجه پیشنهادی دولت در سال آینده به بررسی پولدارترین و فقیرترین پژوهشگاههای کشور میپردازیم.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس، پژوهشگاهها و مراکز تحقیقاتی را میتوان موتور توسعه علمی کشور عمل دانست که میتوانند با فراهم کردن زیرساختهای مختلف پژوهشی زمینه را برای فعالیت پژوهشگران در مرزهای دانش و حل مسائل کشور فراهم کنند. بودجه اختصاصیافته به این مراکز، شاخصی مهم از میزان توجه سیاستگذاران و مسئولان به اهمیت علم و پژوهش است. با بررسی بودجه سالانه پژوهشگاهها میتوان تصویری روشن از اولویتهای دولت در توسعه علمی مشخص کرد و سهم هر پژوهشگاه و مؤسسه را در تأمین زیرساختها، تجهیز آزمایشگاهها مورد ارزیابی قرار داد.
وزارتخانهها و سازمانهای دارای بیشترین پژوهشگاه و مراکز پژوهشی
در بین مراکز تحقیقاتی مختلف در سراسر کشور ۶۵ پژوهشگاه، پژوهشکده و مؤسسه پژوهشی در بودجه پیشنهادی سال ۱۴۰۵ ردیف بودجه مستقل دارند. سال آینده برای این پژوهشگاهها و مؤسسات پژوهشی در مجموع ۲۸,۹۸۹,۶۵۷,۸۰۰ ریال (جدید) معادل ۲۸ همت بودجه در نظر گرفته شده است.
در میان ۶۵ پژوهشگاه و مرکز پژوهشی دارای ردیف بودجه مستقل، ۲۵ مرکز زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار دارند. با وجود اینکه وزارت علوم به عنوان متولی پژوهش و تحقیقات در کشور بیشترین تعداد پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی دارای ردیف بودجه مستقل را دارد ولی در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ در مجموع ۴,۹۷۰,۸۶۲,۳۰۰ ریال (جدید) معادل ۴.۹۷ هزار میلیارد تومان (همت) برای این مراکز در نظر گرفته شده است. برای پژوهشگاهها و مراکز پژوهشی که زیر نظر وزارتخانهها و نهادهایی به غیر از وزارت علوم قرار دارند؛ در مجموع ۲۴,۰۱۸,۷۹۵,۵۰۰ ریال (جدید) معادل ۲۴ همت بودجه در نظر گرفته شده است.
۱۳ پژوهشگاه و مؤسسه تحقیقاتی زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی نیز در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ ردیف بودجه مستقل دارند. بودجه این ۱۳ مرکز در مجموع ۷,۳۱۹,۸۱۴,۳۰۰ ریال (جدید) معادل ۷.۳ همت است. بودجه ۱۳ پژوهشگاه و مؤسسه تحقیقاتی وزارت جهاد کشاورزی ۱.۵ برابر بیشتر از ۲۵ پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی وزارت علوم است.
در بودجه پیشنهادی سال آینده ۵ پژوهشگاه و مؤسسه تحقیقاتی زیر نظر جهاد دانشگاهی نیز ردیف مستقل دارند که در مجموع بودجه در نظر گرفته برای آنها ۶۱۳,۵۴۱,۷۰۰ ریال (جدید) معادل ۶۱۳ میلیارد تومان است.
وزارت دفاع ۳ سازمان و مؤسسه تحقیقاتی با ردیف بودجه مستقل در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ دارد که برای این سه مرکز ۲,۸۲۲,۳۷۱,۷۰۰ ریال (جدید) معادل ۲.۸ همت بودجه در نظر گرفته شده است. وزارت ارتباطات نیز ۲ پژوهشگاه با ردیف بودجه مستقل دارد که برای این دو مرکز در بودجه پیشنهادی سال آینده ۶۸۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (جدید) معادل ۶۸۰ میلیارد تومان بودجه در نظر گرفته شده است.
وزارت راه و شهرسازی نیز با دو پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی دارای ردیف بودجه مستقل ۱,۱۳۱,۵۲۴,۶۰۰ ریال (جدید) معادل ۱.۱ همت بودجه میگیرد. برای دو پژوهشگاه و مؤسسه تحقیقاتی وزارت نیرو نیز در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ مبلغ ۱,۲۰۹,۷۶۷,۱۰۰ ریال (جدید) معادل ۱.۲ همت در نظر گرفته شده است. وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز با دو پژوهشکده و مؤسسه مطالعاتی در بودجه پیشنهادی سال آینده ۲۲۸,۰۰۰,۰۰۰ ریال (جدید) معادل ۲۲۸ میلیارد تومان بودجه میگیرد. سازمان تبلیغات اسلامی نیز با دو پژوهشگاه و مرکز پژوهشی در بودجه پیشنهادی سال آینده با ۴۹۴,۶۵۲,۶۰۰ ریال (جدید) معادل ۴۹۴ میلیارد تومان بودجه در نظر گرفته شده است.
سازمان انرژی اتمی تنها یک پژوهشگاه با ردیف بودجه مستقل دارد (پژوهشگاه علوم و فنون هستهای) که این پژوهشگاه به تنهایی ۱.۲ همت بودجه میگیرد. وزارت نفت، وزارت آموزش و پرورش، ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح، نهاد ریاست جمهوری، سازمان ملی استاندارد، سازمان حفاظت از محیط زیست، و سازمان برنامه و بودجه نیز هر کدام یک پژوهشگاه / مرکز تحقیقاتی در بودجه پیشنهادی سال آینده دارند.
کدام پژوهشگاهها بودجههای بیشتری میگیرند؟
در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ دولت، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی زیر نظر وزارت آموزش و پرورش، با ۵,۷۹۲,۷۰۰,۰۰۰ ریال (جدید) معادل ۵.۷ همت بیشترین بودجه را در بین پژوهشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی به خود اختصاص داده است. مؤسسه تحقیقات واکسن و سرمسازی رازی زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی با بودجه ۴,۰۳۸,۰۰۰,۰۰۰ ریال (جدید) معادل ۴.۰۳ هزار میلیارد تومان (همت) جایگاه دوم را از نظر بیشترین بودجه در سال ۱۴۰۵ کسب کرده است. سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی (سپند) که زیرنظر وزارت دفاع فعالیت میکند، با بودجه ۲,۰۸۳,۵۰۰,۱۰۰ ریال (جدید) معادل ۲.۰۸ همت در جایگاه سوم از نظر بیشترین بودجه قرار گرفته است.
۱۰ پژوهشگاه با بیشترین بودجه و ۱۰ پژوهشگاه با کمترین بودجه
در بودجه سال آینده انستیتو پاستور ایران که زیر نظر وزارت بهداشت است نیز با بودجه ۱,۳۷۷,۸۶۰,۴۰۰ ریال (جدید) معادل ۱.۳ همت در جایگاه چهارم قرار گرفته است. برای پژوهشگاه علوم و فنون هستهای زیر نظر سازمان انرژی اتمی بودجه ۱,۲۶۸,۰۰۰,۰۰۰ ریالی (جدید) معادل ۱.۲ همت پیشنهاد شده است که این پژوهشگاه در جایگاه چهارم از نظر بیشترین بودجه قرار داده است.
فقیرترین پژوهشگاهها
پژوهشگاه دفاع مقدس با حدود ۲۷.۵ میلیارد تومان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی با حدود ۲۹ میلیارد تومان، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور با حدود ۴۶ میلیارد تومان، پژوهشگاه افضلیپور با حدود ۴۹ میلیارد تومان و مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی با حدود ۵۲.۹ میلیارد تومان کمترین میزان بودجه را سال آینده خواهند داشت.
رکورداران افزایش بودجه
مقایسه بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ با قانون بودجه مصوب ۱۴۰۴ نشان میدهد که ۵۹ پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی دارای ردیف بودجه مستقل در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ به طور میانگین ۲۴ درصد افزایش بودجه داشتند.
پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی با ۱۱۹ درصد افزایش بودجه صدرنشین است. بودجه این پژوهشگاه از ۱۴۴.۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ به ۳۱۷ میلیارد تومان رسیده و بیش از دو برابر افزایش یافته است.
پس از آن پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM) با ۷۸ درصد افزایش بودجه در جایگاه دوم قرار دارد. بودجه این پژوهشگاه از ۶۲۳ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ به بیش از یک هزار و ۱۱۲ میلیارد تومان رسیده است.
پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران نیز در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ افزایش ۶۷ درصدی داشته است. در قانون بودجه مصوب ۱۴۰۴ برای این پژوهشگاه ۲۲۲ میلیارد تومان بودجه در نظر گرفته شده که در بودجه ۱۴۰۵ این میزان به ۳۷۰ میلیارد تومان رسیده است.
سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی زیر نظر وزارت آموزش و پرورش با ۵۷ درصد افزایش بودجه و مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری زیرنظر وزارت سازمان برنامه و بودجه با ۵۶ درصد افزایش بودجه، به ترتیب در جایگاه چهارم و پنجم از نظر رشد بودجه قرار گرفتهاند.
۶۵ پژوهشگاه دارای ردیف بودجه مستقل در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ به ترتیب میزان افزایش بودجه
| ردیف | نام مرکز پژوهشی / تحقیقاتی | بودجه برآوردی لایحه ۱۴۰۵ (ریال جدید) | درصد افزایش | نهاد زیر مجموعه |
| ۱ | پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی | ۳۱۷,۰۶۱,۲۰۰ | ۱۱۹% | وزارت علوم |
| ۲ | پژوهشگاه دانشهای بنیادی (IPM) | ۱,۱۱۲,۶۵۷,۱۰۰ | ۷۸% | وزارت علوم |
| ۳ | پژوهشگاه بسپار (پلیمر) و پتروشیمی ایران | ۳۷۰,۵۷۲,۷۰۰ | ۶۷% | وزارت علوم |
| ۴ | سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی | ۵,۷۹۲,۷۰۰,۰۰۰ | ۵۷% | وزارت آموزش و پرورش |
| ۵ | مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری | ۸۶,۶۴۴,۱۰۰ | ۵۶% | سازمان برنامه و بودجه کشور |
| ۶ | پژوهشکده مطالعات فناوری | ۹۵,۰۰۰,۰۰۰ | ۵۳% | نهاد ریاست جمهوری |
| ۷ | موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی | ۱۶۲,۰۰۰,۰۰۰ | ۴۸% | وزارت صنعت، معدن و تجارت |
| ۸ | پژوهشگاه علوم و فنون هستهای | ۱,۲۶۸,۰۰۰,۰۰۰ | ۴۰% | سازمان انرژی اتمی ایران |
| ۹ | پژوهشگاه هوافضا | ۱۷۴,۹۷۷,۵۰۰ | ۳۶% | وزارت علوم |
| ۱۰ | پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو | ۹۵,۵۲۳,۶۰۰ | ۳۴% | وزارت راه و شهرسازی |
| ۱۱ | مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال | ۴۰۲,۷۷۵,۶۰۰ | ۳۳% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۱۲ | پژوهشگاه صنعت نفت | ۶۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۳۳% | وزارت نفت |
| ۱۳ | پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی | ۲۷۰,۶۰۸,۸۰۰ | ۳۳% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۱۴ | سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی (سپند) | ۲,۰۸۳,۵۰۰,۱۰۰ | ۳۲% | وزارت دفاع |
| ۱۵ | پژوهشگاه استاندارد | ۱۸۸,۰۰۰,۰۰۰ | ۳۰% | سازمان ملی استاندارد |
| ۱۶ | مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی | ۱۱۴,۵۲۲,۳۰۰ | ۲۹% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۱۷ | مؤسسه تحقیقات واکسن و سرمسازی رازی | ۴,۰۳۸,۰۰۰,۰۰۰ | ۲۹% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۱۸ | انستیتو پاستور ایران | ۱,۳۷۷,۸۶۰,۴۰۰ | ۲۸% | وزارت بهداشت |
| ۱۹ | مرکز تحقیقات سرطان پستان | ۸۷,۳۱۹,۴۰۰ | ۲۷% | جهاد دانشگاهی |
| ۲۰ | پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار | ۶۵,۰۵۶,۵۰۰ | ۲۶% | سازمان حفاظت محیط زیست |
| ۲۱ | مؤسسه تحقیقات خاک و آب | ۲۰۴,۷۵۰,۷۰۰ | ۲۶% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۲۲ | پژوهشکده علوم زمین | ۶۶,۰۰۰,۰۰۰ | ۲۶% | وزارت صنعت، معدن و تجارت |
| ۲۳ | مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور | ۳۹۳,۰۱۷,۰۰۰ | ۲۵% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۲۴ | مؤسسه تحقیقات برنج کشور | ۱۴۲,۰۸۸,۵۰۰ | ۲۵% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۲۵ | مؤسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور | ۲۹۶,۵۰۸,۷۰۰ | ۲۵% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۲۶ | پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات | ۳۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۲۵% | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات |
| ۲۷ | موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران | ۵۶,۱۷۰,۵۰۰ | ۲۳% | وزارت علوم |
| ۲۸ | پژوهشگاه نیرو | ۱,۰۱۱,۶۱۲,۰۰۰ | ۲۳% | وزارت نیرو |
| ۲۹ | پژوهشگاه مستقل زابل | ۱۵۲,۷۷۸,۲۰۰ | ۲۳% | وزارت علوم |
| ۳۰ | مؤسسه تحقیقات آب | ۱۹۸,۱۵۵,۱۰۰ | ۲۳% | وزارت نیرو |
| ۳۱ | پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران | ۱۴۹,۶۴۴,۹۰۰ | ۲۲% | وزارت علوم |
| ۳۲ | پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) | ۱۲۱,۰۸۹,۴۰۰ | ۲۱% | وزارت علوم |
| ۳۳ | پژوهشگاه مواد و انرژی | ۱۶۴,۲۳۵,۴۰۰ | ۲۱% | وزارت علوم |
| ۳۴ | مؤسسه استنادی علم و فناوری (ISC) | ۲۱۴,۰۸۴,۶۰۰ | ۲۱% | وزارت علوم |
| ۳۵ | موسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی | ۵۷,۰۹۴,۶۰۰ | ۲۰% | وزارت علوم |
| ۳۶ | پژوهشگاه رنگ | ۱۰۸,۹۱۲,۰۰۰ | ۲۰% | وزارت علوم |
| ۳۷ | موسسه پژوهشهای برنامهریزی و اقتصاد کشاورزی | ۱۰۶,۷۳۵,۰۰۰ | ۱۸% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۳۸ | مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی | ۲۹۵,۳۴۷,۰۰۰ | ۱۷% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۳۹ | پژوهشگاه تربیتبدنی و علوم ورزشی | ۵۸,۰۷۲,۷۰۰ | ۱۷% | وزارت علوم |
| ۴۰ | موسسه پژوهشی و فرهنگی انقلاب اسلامی | ۳۵۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۱۶% | سازمان تبلیغات اسلامی |
| ۴۱ | پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی | ۲۰۸,۵۰۰,۰۰۰ | ۱۶% | وزارت علوم |
| ۴۲ | پژوهشگاه فضایی ایران | ۳۸۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۱۴% | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات |
| ۴۳ | مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور | ۶۰۷,۱۵۳,۶۰۰ | ۱۴% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۴۴ | پژوهشگاه حوزه و دانشگاه | ۱۰۵,۱۹۱,۲۰۰ | ۱۳% | وزارت علوم |
| ۴۵ | پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی | ۳۹۵,۲۶۶,۳۰۰ | ۱۳% | وزارت علوم |
| ۴۶ | پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری | ۱۶۶,۳۲۸,۶۰۰ | ۱۲% | وزارت علوم |
| ۴۷ | مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور | ۴۶,۰۳۱,۱۰۰ | ۱۲% | وزارت علوم |
| ۴۸ | مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی | ۱,۰۳۶,۰۰۱,۰۰۰ | ۱۲% | وزارت راه و شهرسازی |
| ۴۹ | پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی | ۲۱۴,۸۳۹,۵۰۰ | ۱۲% | وزارت علوم |
| ۵۰ | پژوهشگاه علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی | ۸۳,۴۲۹,۰۰۰ | ۱۱% | وزارت علوم |
| ۵۱ | مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور | ۲۷۳,۱۸۵,۵۰۰ | ۱۱% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۵۲ | پژوهشگاه ابنسینا | ۱۶۶,۸۱۴,۱۰۰ | ۱۱% | جهاد دانشگاهی |
| ۵۳ | پژوهشگاه رویان | ۲۸۸,۳۳۱,۲۰۰ | ۱۱% | جهاد دانشگاهی |
| ۵۴ | موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی | ۶۵,۳۸۶,۹۰۰ | ۱۰% | وزارت علوم |
| ۵۵ | پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری | ۱۷۵,۱۲۱,۶۰۰ | ۱۰% | وزارت جهاد کشاورزی |
| ۵۶ | مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور | ۷۵,۳۰۶,۶۰۰ | ۹% | وزارت علوم |
| ۵۷ | پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی | ۲۹,۰۷۷,۰۰۰ | ۹% | جهاد دانشگاهی |
| ۵۸ | مؤسسه تحقیقات دفاعی | ۳۶۹,۴۳۵,۸۰۰ | ۸% | وزارت دفاع |
| ۵۹ | مؤسسه تحقیقات دفاعی | ۳۶۹,۴۳۵,۸۰۰ | ۸% | وزارت دفاع |
| ۶۰ | موسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی | ۵۲,۹۶۰,۸۰۰ | ۸% | وزارت علوم |
| ۶۱ | پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی | ۱۴۴,۹۵۲,۶۰۰ | ۷% | سازمان تبلیغات اسلامی |
| ۶۲ | پژوهشگاه افضلیپور | ۴۹,۱۸۴,۵۰۰ | ۶% | وزارت علوم |
| ۶۳ | سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران | ۴۵۱,۰۸۷,۰۰۰ | ۲% | وزارت علوم |
| ۶۴ | مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران | ۶۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۰% | جهاد دانشگاهی |
| ۶۵ | پژوهشگاه دفاع مقدس | ۲۷,۵۶۲,۵۰۰ | ۰% | ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح |
بودجه مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و پژوهشگاه دفاع مقدس ثابت ماند
در بودجه پیشنهادی سال آینده، بودجه مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران و پژوهشگاه دفاع مقدس بدون تغییر باقی مانده است و سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران، پژوهشگاه افضلیپور و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نیز به ترتیب با ۲، ۶ و ۷ درصد افزایش کمترین افزایش بودجه را در سال آینده خواهند داشت.
نکاتی مهم از بودجه مراکز پژوهشی وزارت علوم
به گزارش مهر، در بودجه پیشنهادی سال آینده؛ پژوهشگاه دانشهای بنیادی، سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی صدرنشین مراکز پژوهشی وزارت علوم از نظر بودجه هستند و پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی، پژوهشگاه دانشهای بنیادی و پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی بیشترین افزایش بودجه را دارند.
یکی از نکات مهم در بودجه سال آینده بودجه موزه ملی علوم و فناوری ایران و بودجه مربوط به دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) است. در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ بودجه موزه ملی علوم و فناوری ایران ۵۳ درصد کاهش داشته و از حدود ۱۰۷ میلیارد به ۵۰.۶ میلیارد ریال (جدید) کاهش یافته است.