او یکی از نخستین کسانی است که توانست به تنهایی شیمیِ فیزیک را به صورت رشته نسبتا مستقلی از شیمی پایهگذاری کند. استوالد در 1909 میلادی به مناسبت کارهایش در زمینه کاتالیزور، تعادل شیمیایی و سرعت واکنشها، برنده جایزه نوبل شیمی شد.
او که قویاً رویکرد فلسفی به علم داشت، برای تبیین همه پدیدههای فیزیکی، انرژی را ترجیح میداد و به اتم باور نداشت. وی همچنین در شیوه به کار گیری تغییر کمیتهای فیزیکی مانند حجم، در بررسی کمّی واکنشهای شیمیایی پیشگام بود.
پایهگذاری شیمیِ فیزیک
فردریش ویلهلم استوالد شیمیدان و از ساکنان کناره های شرقی دریای بالتیک بود که در شهر ریگا در لاتونیا(لتونی امروز) به دنیا آمد. در 1878، درجه دکتری خود را از دانشگاه دُرپات(امروزه دانشگاه دولتی تارتو در استونی) گرفت و پیش از تدریس و مدیریت آزمایشگاه شیمی در لایپزیک، در ریگا به تدریس پرداخت. او در پشتیبانی از نظریههای اسوانته آوگوست آرنیوس و یاکوبوس هنریکوس وانت هوف، درنگ نکرد و به همراه آنان، شیمی فیزیک را بر پایه محکمی بنا نهاد.
با این حال شاید او در مقام نویسنده و ویراستار، بیشترین کمک را به این علم کرده باشد. استوالد کتاب درسی شیمی عمومی(2ج) و چندین متن مفید و موثر دیگر نوشت و بنیادگذار اصلی مجله شیمی فیزیک بود که سالیان دراز، معتبرترین نشریه در این رشته به شمار میرفت. وی در 1889، انتشار آثار کلاسیک علوم دقیقه را آغاز کرد که مجموعه ارزشمندی بود از باز نشر مقالههای مهم فیزیک و شیمی که تا آن زمان انتشار یافته بودند.
استوالد؛ دانشمند و مخترع
استوالد در پژوهشهای آزمایشگاهی، خود را با بررسی دینامیک واکنشها در محلول آغاز کرد و سپس به الکتروشیمی روی آورد که شامل مطالعات مهمی در رسانندگی الکتریکی و تفکیک برقکافی(الکترولیتی) اسیدهای آلی است. او در 1894 نخستین تعریف نوین از کاتالیزور را عرضه و توجه خود را به واکنشهای کاتالیزوری معطوف کرد. شیوه او برای تبدیل آمونیاک به نیتریک اسید که در 1902 به ثبت رسید، اهمیت صنعتی فراوانی یافت. استوالد کارهای بسیاری در زمینه تئوری رقیق سازی انجام داد که منجر به کشف قانون رقت شد که به بررسی رفتار پلی مورف ها می پردازد.
واژه مول نیز توسط استوالد در سال 1900 وارد علم شیمی شد. استوالد یک مول را به عنوان وزن مولکولی در واحد گرم عنوان کرد. وارد کردن مفهوم مول به علم شیمی به دلیل تضاد فلسفی استوالد با تئوری اتمی بود. استوالد همچنین یک گرانروی سنج اختراع کرد که هنوز هم برای اندازهگیری گرانروی محلولها به کار میرود.
استوالد در پی استعفا از دانشگاه لایپزیک، درباره فلسفه علم به نوشتن پرداخت و در کتاب مردان بزرگ، علل روانشناختی توان تولید علمی را بررسی کرد. او 45کتاب و نزدیک 500مقاله منتشر کرد. دومین پسر او، ولفگانگ استوالد نیز دانشمندی نامدار بود که عموما به عنوان پایهگذار شیمی کلویید شناخته میشود.
علایق متفرقه آقای استوالد
علاوه بر تحقیقات فراوان ویلهلم استوالد در علم شیمی، او در سایر رشته ها نیز فعالیت می کرد. آثار منتشر شده او که شامل مقالات فلسفی هستند شامل 40 هزار صفحه می شود. در کنار علم استوالد، به نقاشی نیز علاقه داشت، رنگ های نقاشی هایش را خود می ساخت و در اواخر عمر خود نیز به کار در زمینه تئوری رنگ پرداخت. استوالد به جنبش ابداع زبان واحد بین المللی نیز علاقه داشت و به همین دلیل زبان های اسپرانتو و ایدو را فرا گرفت.
مهرداد نصرتی