دکتر زارع در ابتدا درباره تاریخچه زلزله در ایتالیا، گفت: ایتالیا کشور زلزله ها است. حتما بیشتر از هر کشور اروپایی دیگری زلزله های مخرب را تجربه کرده است. در قرن بیستم چیزی در حدود 150هزار نفر کشته از زلزله ها داشته و در طی حدود 2500 سال تاریخ زمین لرزه های مطالعه شده ایتالیا، چیزی بالای 550 زلزله شدید ثبت شده که آثار مخربی داشته است. یعنی حدودا هر چهار، پنج سال یک زلزله قابل ملاحظه داشته، بنابراین اینکه ایتالیا، چون محل برخورد دو صفحه زمین است با همدیگر، این همه لرزه خیز باشد و زلزله زیاد داشته باشد، طبیعی است.
وی در پاسخ به علت میزان خسارت های وارد آمده، افزود: این کشور دانشمندان زیادی دارد. کشوری است که امکانات و سرمایه گذاری زیادی در این زمینه دارد. ایتالیا بیش از هر کشور دیگر اروپایی، متخصص زلزله دارد. موسسه زمین شناسی و آتشفشان شناسی ایتالیا 350 دانشمند دارد که این تعداد از همه کشورهای دیگر اروپا بیشتر است. زیرساخت هم این مشکلات را دارد. یعنی وقتی زلزله شدیدی با بزرگی 6.2 در ساعت 3:33 صبح سوم شهریور، وقتی همه خواب هستند، در آن منطقه که یک منطقه کوهستانی و توریستی است، برای توریست ها جذاب هم هست، اتفاق می افتد. زمان بد، فصل بد، ساعت بدی از شبانه روز که آسیب پذیری را بالا می برد و اینکه زیرساخت ها نیز در آن منطقه قدیمی است؛ در نتیجه این عوامل پیامدها و خسارت های حادثه بیشتر می شود.
آماتریچه شهرک کوچکی که حدود 2500 نفر جمعیت دارد، بیشترین آسیب ها را متحمل شده است.
این پژوهشگر زلزله در ادامه به مختصات گسل زلزله اخیر اشاره و اظهار کرد: این گسل، گسلی بوده که فعال شده و در یک مرز مهم ساختاری که کانون زلزله نزدیک 140 کیلومتر با رُم فاصله دارد و فاصله هواییاش 110 کیلومتر با رم واقع شده است. یعنی کاملا در رم حس شده و می بینید که درست وسط کشور ایتالیا است. می خواهم بگویم که در اینجا شاهد یک برخورد هستیم و درست در مرز این برخورد، اتفاقات متعددی می افتد، از جمله این اتفاقی که 24 اوت 2016 یا سوم شهریور افتاد و چیزی حدود 5 هزار نفر نیروی امدادی بسیج شدند و به منطقه رفتند و حدود 500 پس لرزه تا امروز صبح که من چک کردم با بزرگای بیش از 3 اتفاق افتاده، خود این پس لرزه ها خودشان حادثه آفرین هستند. زلزله اصلی باعمق خیلی کم رخ داد شاید تا حد زیادی شبیه زلزله ورزقان ما بود، البته در ورزقان دو تا اتفاق بود، یعنی یکی 4:53 بود و آن یکی 5:4 بعدازظهر، یازده دقیقه بعدش آمد. فرض کنید مثل دومین اتفاقی که در ورزقان افتاد، تقریبا در همان حدود زلزله ورزقان، زلزله آماتریچه اتفاق افتاد. از نظر وسعت خرابی به طرز عجیبی شبیه است، یعنی از نظر تعداد تلفات حدود 290 نفر کشته تا به امروز تایید شده است.
دکتر مهدی زارع در ادامه اضافه کرد: جایی که آسیب زیادی دید، به نظر می آید در بررسی های اولیه که من نگاشت زلزله و شتاب نگاشت را دیدم و هم موقعیت را بررسی کردم و گزارشات را دیدم؛ در اثر قرارگیری در یک وضعیت توپوگرافی خاص، یعنی قرار گرفتن در وضعیت پستی و بلندی خاص و جهت پذیری، یعنی درست انتهای گسیختگی، انتهای گسل به این شهر می رسد حرکت جبهه گسیختگی یعنی آن چیزی که ما به آن رابچر یا گسیختگی می گوییم، به سمت منطقه کانون زلزله که آسیب زیادی دیده، باعث شده که این مشکل درست شود. چیزی شبیه به زلزله منجیل اتفاقی که در پاکده افتاد، یعنی روستای پاکده درست در انتهای گسل بود، پایان گسیختگی به پاکده می رسید، به روستای پاکده و جیرنده در زلزله 31 خرداد 69 که واقعا خیلی بد خراب شد. حالا اینجا شاید در ابعاد خیلی کوچکتر در آماتریچه این خسارت و خرابی به این ترتیب بروز پیدا کرد. در دنیای امروز، ایتالیا که جزء اتحادیه اروپا و عضو گروه جی هفت با مشخصات و امکاناتی که دارد، می بینید که چقدر آسیب پذیر است. در نتیجه بقیه هم از جمله ما باید به فکر خودشان باشند.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا آن طور که شایع شده، زلزله های شدید مثل دومینو عمل می کنند و در نقاط مختلف جهان در پی هم رخ می دهند، گفت: یک قسمتی از این موضوع تحت تاثیر روانی اتفاق زلزله ایتالیا است، از نظر خبری، خبر مهمی بود که در دنیا موج خبری زیادی ایجاد کرد. طبیعتا بخشی از این اطلاعات، اطلاعاتی است که از قبل هم وجود داشته، مثلا این خبری که منتشر شد، در داخل هم ترجمه اش آمد که راجع به تهران، استانبول و مجارستان بود. این خبری بود که از قبل وجود داشت، کشف جدیدی نبوده، از قبل وجود داشته و الان بازنشر شده است. خیلی هم به نظر من عجیب وغریب نیست. درباره تهران واستانبول و لس آنجلس هم موضوع کلانشهرها است، دنیای امروز نگاهش به این است که می گوید این کلانشهرها از جمله شهر خود ما، شهر تهران چون در معرض خطر زلزله هستند باید با یک نگاه ویژه و خاص تری به آنها پرداخته شود. لس آنجلس هم همین طور است، جاکارتا، توکیو هم همین طور است، اوزاکا در ژاپن و استانبول هم همین طور است، یعنی فقط آن سه شهر نیستند، یک فهرست تقریبا 10 شهر مهمی است که این توجه در موردشان هست. بنابراین خبر، خبر جدیدی نیست. اگر چیزی به عنوان شایعه می آید که بعدی کدام یکی است، کسی از بعدی خبر ندارد.
زارع در پاسخ به اینکه آیا فناوری پاسخ این سوال را می دهد، عنوان کرد: فناوری هم این جواب را به ما فعلا در هیچ جای دنیا نمی دهد یعنی نه در تهران، نه در پاریس، نه در لس آنجلس، نه در توکیو؛ ولی مطالعات آمار و احتمالی در مورد همه دنیا از جمله در خود پژوهشگاه زلزله هم انجام می شود و ما احتمال رخداد اتفاقات بعدی و کم یا زیاد شدنش را بررسی می کنیم، یعنی با هر زلزله ای که می آید، مثل همین زلزله آماتریچه که آمده، در واقع زلزله شناسان می بینند احتمال رخداد بعدی به چه ترتیبی بالا یا پایین شده و تغییر کرده، تغییر احتمال رخداد اتفاق بعدی که کاملا یک بیان علمی است، یک کار کاملا علمی و درست است، ولی ربطی به این ندارد که بگوییم اتفاق بعدی کجا رخ می دهد. من می خواهم بگویم اگر گفتگوی علمی در این زمینه باشد، خیلی خوب است، ولی ابهام ذهنی در صحنه نیاید. واقعا کسی خبر ندارد که نقطه بعدی کجاست. بنابراین وقتی شما خبر ندارید نقطه بعدی کجاست و در مورد شهری مثل تهران که زلزله بویین زهرای سال 42 در حدود 140 کیلومتری تهران اتفاق افتاده، منطقه ما، منطقه لرزه خیز هست، ما همیشه باید فرض را بر فرض محافظه کارانه بگذاریم. به سمت آمادگی برویم، یعنی به جای اینکه بیاییم ذهنمان را مشغول این کنیم که دو دقیقه یا 20 سال دیگر یا 100 سال دیگر، تمرکزمان را به سمت حرکت در جهت محافظه کاری مثبت و حرکت در جهت آمادگی بگذاریم.
دکتر مهدی زارع در پایان افزود: در نتیجه هنوز زمان و مکان دقیق زلزله را نمی توان تعیین کرد اما روی احتمال همیشه می شود کار کرد که داریم کار می کنیم.
گفتنی است، برنامه چرخ به کارگردانی، تهیه کنندگی و اجرای سیاوش صفاریان پور از شنبه تا چهارشنبه ساعت ١٩ از شبکه چهار سیما به صورت زنده پخش می شود.