معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با ارائه یک گزارش مستند می گوید، در طول سه سال ابتدایی دولت یازدهم و کاهش چشمگیر درآمدها هیچگاه با رکود علمی مواجه نبوده ایم و همچنان مرتبه علمی کشور در شاخص های مختلف ارتقا یافته و این رشد کمی و کیفی با وجود مشکلات مالی دولت و تحریم های فراوان بین المللی به دست آمده است.
وحید احمدی همچنین انتقادات مطرح شده در خصوص کاهش رشد شتاب علمی در کشور را غیرواقعی و تصریح می کند، رشد علمی کشور با وجود تحریم ها و مشکلات مالی دولت یازدهم همچنان از شتاب لازم برخوردار است.
طرح برخی مسائل همچون کاهش رتبه علمی ایران در دنیا و نامطلوب خواندن عملکرد دولت یازدهم نسبت به دولت قبل در این حوزه از جمله هجمه هایی است که هر از چند گاهی از سوی برخی تریبون های مخالف دولت تدبیر در فضای عمومی کشور منعکس می شود.
شاید دفاع محمد فرهادی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری دولت یازدهم از وضعیت تولید علم و فناوری در کشور و ارائه گزارشی مبسوط همزمان با شروع سال جدید در جلسه 22 فروردین هیات وزیران پاسخی به این انتقادات باشد.
سکاندار حوزه علمی کشور در کابینه دولت تدبیر و امید، تاکید فراوانی بر ارتباط هرچه بیشتر صنعت و دانشگاه دارد و تبدیل علم به فناوری و در نهایت تولید ثروت در اقتصاد دانش بنیان را از اهداف اصلی وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری تعریف کرده است.
به طور حتم امضاء تفاهمنامه و عقد قرارداد دانشگاه های کشور با برخی وزارتخانه ها و سازمان ها از جمله وزارت نفت و صنعت، معدن و تجارت نیز بر پایه همین تفکر و نیز راهبرد تعیین شده از سوی رهبر فرزانه انقلاب برای سالجاری تحت عنوان'اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل'شکل گرفته است.
رشد علمی کشور با وجود تنگناها همچنان پرشتاب است
معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در گفت و گو با ایرنا، انتقادات مطرح شده در خصوص کاهش رشد شتاب علمی در کشور را غیرواقعی خواند و تصریح کرد: رشد علمی کشور با وجود تحریم ها و مشکلات مالی دولت یازدهم همچنان از شتاب لازم برخوردار است.
وحید احمدی با تاکید بر اینکه دانشگاه ها و مراکز پژوهشی کشور علاوه بر تولید علم باید در راستای تبدیل آن به ثروت و همچنین کارآفرینی گام بردارند، واگذاری طرح های کلان ملی به بخش های دانشگاهی باهدف کاربردی کردن هر چه بیشتر پژوهش ها را از اولویت های وزارت علوم دولت تدبیر و امید عنوان کرد.
معاون پژوهشی وزارت علوم در ادامه، ارتباط هرچه بیشتر دانشگاه ها و مراکز پژوهشی کشور با بخش های مختلف صنعت در کاربردی کردن مقالات و پژوهش ها به منظور رفع مشکلات و معضلات کشور بسیار اثرگذار دانست.
وی تاکید کرد: آموزش و پژوهش در مراکز دانشگاهی کشور در حال حاضر در راستای ورود جدی به چرخه علم و فناوری و تولید ثروت بعنوان اقدامی اساسی در راستای ابلاغ سیاست های کلان از سوی رهبر معظم انقلاب در حوزه علم و فناوری آغاز شده است.
رتبه علمی ایران در جهان بر اساس شاخص های علمی
معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری همچنین با ارائه گزارشی مبسوط اعلام کرد:بر اساس مستندات موجود رتبه علمی ایران در جهان در پایگاه استنادی علمی جهان «اسکوپوس» در پنج سال اخیر یعنی سال های 2011 تا 2015 به ترتیب 17، 17، 18، 16 و 16 بوده است.
احمدی افزود: لذا برخلاف ادعاهای مطرح شده شاهد رشد دو پله ای رتبه علمی ایران در دولت یازدهم هستیم.
احمدی افزود:همچنین رتبه علمی ایران در جهان در پایگاه دیگر استنادی علمی دنیا «آی اس آی » نیز در سال های مذکور به ترتیب 19، 20، 21، 21 و 20 بوده است و این نکته بیانگر حفظ رتبه علمی کشور در سال 2014 و رشد یک پله ای تا سال 2015 است.
درصد سهم ایران در تولید علم دنیا در پایگاه های معتبر علمی
به گفته معاون پژوهشی وزارت علوم، درصد سهم ایران در تولید علم دنیا در پایگاه «آی اس آی» از سال 2011 تا 2015 نیز به ترتیب 1.37، 1.38، 1.34، 1.42 و 1.52 درصد بوده است، لذا رشد 10 درصدی ایران در تولید علم دنیا در دولت یازدهم موضوعی روشن است.
احمدی همچنین درصد سهم ایران در تولید علم دنیا در پایگاه اسکوپوس در طول پنج سال 2011 تا 2015 را به ترتیب 1.52، 1.5، 1.49. 1.53 و 1.55 درصد ذکر کرد و افزود: لذا بر این اساس نیز رشد دو دهم درصدی ایران در تولید علم دنیا در دولت یازدهم را شاهد بوده ایم.
به گفته وی، رتبه علمی ایران در منطقه و جهان بر اساس پایگاه های اسکوپوس و آی اس آی در سال های مذکور ثابت مانده است.
احمدی با اشاره به اینکه، تعداد مقالات نمایه شده در پایگاه آی اس آی در سال های 2011 تا 2015 به ترتیب 28449، 30325، 30897، 31737 و 32758 می باشد، گفت:این موضوع حاکی از آن است که رشد محسوسی را در تعداد مقالات ارائه شده در دو سال اخیر را شاهد بوده ایم.
وی اضافه کرد: تعداد مقالات نمایه شده در پایگاه علمی اسکوپوس نیز برای پنج سال گذشته به ترتیب39299، 40448، 41289، 43320 و 39227 مقاله بوده است که بر این اساس در سال 2015 نسبت به 2011 رشد معناداری را شاهد بوده ایم اما نسبت به سال 2014 حدود چهارهزار و 100 مقاله کاهش یافته است.
رشد 800 درصدی تعداد دانشگاه های برتر ایرانی
معاون پژوهشی وزیر علوم در ادامه، با بیان اینکه، تعداد دانشگاه های ایران در بین دانشگاه های برتر دنیا در نظام رتبه بندی تایمز در سال 2011 صفر بوده است، اظهار کرد: این در حالی است که در سال های 2012 تا 2014 به عدد یک و در پایان سال 2015 به عدد 8 افزایش یافته است.
احمدی همچنین تعداد دانشگاه های ایران در یک درصد دانشگاه های برتر و تاثیرگذار دنیا بر اساس طبقه بندی جهانی «لایدن» را تا قبل از سال 2013 صفر اعلام کرد و افزود: البته تعداد این دانشگاه ها در سال 2013 به عدد پنج و در سال 2014 و 2015 به ترتیب به 12 و 13 دانشگاه افزایش پیدا کرده است.
رشد مقالات داغ و همچنین تعداد دانشمندان ایرانی در دانشگاه های برتر دنیا
معاون پژوهشی وزارت علوم در ادامه به وضعیت کشورمان در حوزه ارائه مقالات یک درصد برتر دنیا یا همان مقالات داغ و پراستناد اشاره و گفت: درصد اینگونه مقالات در سالهای 2011 تا 2015 به ترتیب 61 دهم درصد، 81 دهم درصد، 99 دهم درصد، 46/1 و 29/1 بوده است.
احمدی افزود:این حکایت از رشد قابل توجه مقالات پراستناد در دولت تدبیر دارد که البته در سال 2015 نسبت به سال قبل از آن با افت 17 دهم درصدی مواجه بوده ایم.
وی همچنین تعداد مقالات داغ و پر استناد در سال های مذکور را از سال 2011 تا 2015 به ترتیب 79، 110، 142، 213 و 152 مقاله عنوان کرد.
به گفته معاون پژوهشی وزرات علوم همچنین تعداد دانشمندان ایرانی در بین دانشگاه های یک درصد برتر و تاثیرگذار دنیا نیز که تا قبل از سال 2015 صفر بوده است در همین سال به عدد 200 رسیده است.
رشد قابل توجه مقالات علمی در رشته های مهندسی در دولت یازدهم
معاون پژوهشی وزیر علوم در ادامه رتبه علمی ایران از نظر تعداد مقالات علمی در رشته های مهندسی از جمله شیمی در سال 2011 تا 2014 را به ترتیب 8، 6، 5 و 3 مقاله عنوان کرد و گفت: البته آمار سال 2015 هنوز نهایی نشده است که این حاکی از ارتقاء قابل توجه در دو سال اخیر و کسب رتبه 3 دنیا از سوی دولت یازدهم است است.
احمدی همچنین رتبه ایران از نظر تعداد مقالات علمی در رشته نانوتکنولوژی را در سال های 2011 تا 2014 به ترتیب 9، 9، 7، و 7 مقاله اعلام کرد و یادآورشد: برای سال 2015 این آمار هنوز نهایی نشده است که البته آمار فعلی نیز حاکی از رشد دو پله ای و کسب رتبه هفتم دنیا در دولت تدبیر و امید است.
وی همچنین اظهار کرد:رتبه ایران به لحاظ تعداد مقالات علمی در رشته سلول های بنیادی نیز در سال های 2011 تا 2014 به ترتیب 18، 17، 16 و 13 بوده است که این آمار برای سال 2015 هنوز نهایی نشده است، اما حاکی از افزایش چهار پله ای تعداد مقالات در این حوزه نسبت به سال 2012 از سوی دولت یازدهم است.
به گفته وی همچنین همچنین رتبه ایران از نظر تعداد مقالات علمی در رشته فیزیک هسته ای نیز در سال های 2011 تا 2014 به ترتیب 15، 16، 15 و 14 بوده است و اطلاعات مربوط به سال 2015 هنوز نهایی نشده است و این بیانگر نیز یک پله رشد نسبت به سال 2012 در دولت تدبیر است.
معاون پژوهشی وزیر علوم در ادامه اظهار کرد:تعداد مجلات ایرانی نمایه شده در پایگاه های آی اس آی نیز در سال های 2011 تا 2015 به ترتیب 14، 15، 18، 20 و 22 می باشد که با رشد مواجه بوده است.
دستاوردهای حوزه فناوری
احمدی ادامه داد: در حوزه علم فناوری نیز کشورمان در طول سال های اخیر در شاخص های مختلف از جمله تعداد مراکز رشد علم و فناوری، تعداد شرکت های دانش بنیان مستقر در پارکها و مراکز رشد، تعداد واحدهای فناور مستقر در پارکها و مراکز رشد، تعداد مراکز کارآفرینی و نوع آوری، مناطق ویژه علم و فناوری، ایجاد اشتغال و صادرات دانش بنیان به توفیقاتی دست یافته است.
معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تعداد مراکز رشد علم و فناوری در کشورمان در سال های 1390الی 1395 را به ترتیب 113، 131، 146، 154 و 167 مرکز عنوان کرد و گفت:این آمار حاکی از افزایش حداقل 20 مرکز رشد علم و فناوری در دولت یازدهم است.
احمدی در ادامه با اشاره به میزان رشد تعداد شرکت های دانش بنیان مستقر در پارک های علم و فناوری و با تاکید براینکه، این رشد در دولت یازدهم چشمگیرتر به نظر می رسد، افزود: تعداد اینگونه شرکت ها تا قبل از سال 1393 صفر بوده است و در حال حاضر به 586 شرکت افزایش یافته است.
وی در ادامه با اشاره به اینکه، در سال 1390 هیچ مرکز کارآفرینی و نوآوری در مراکز آموزشی و پژوهشی و فناوری دولتی در کشور وجود نداشته است، گفت: این درحالی است که تعداد این مراکز در سال های 1391 الی 1394 به ترتیب به 21، 55، 110 و 112 مرکز افزایش پیدا کرده است.
معاون پژوهشی وزیر علوم افزود:مقایسه این اعداد نشان از افرایش تعداد 57 مرکز کارآفرینی و نوع آوری در دولت یازدهم دارد.
احمدی با اشاره به عملکرد دولت یازدهم در حوزه احداث مناطق ویژه علم و فناوری نیز با بیان اینکه، تعداد این مراکز در سال 1392 پنج مرکز بوده است، گفت: فعال سازی پنج مرکز دیگر در دولت یازدهم در 5 استان کشور کارنامه دولت یازدهم در این حوزه محسوب می شود.
وی گفت:همچنین در حوزه تعداد آزمایشگاه های مرکزی در مراکز آموزش عالی کشور نیز افزایش قابل ملاحظه ای روبرو هستیم به طوریکه تعداد این آزمایشگاه ها از عدد 21 در سال 1392 به 82 واحد در سال 1394 رسیده است.
دستاوردهای حوزه تجاری سازی
به گفته معاون پژوهشی وزیر علوم، در حوزه تجاری سازی علم نیز در شاخص های مختلف شاهد رشد معناداری در دولت یازدهم بوده ایم، به طوریکه تعداد اشتغال ایجاد شده مستقیم در پارک ها و مراکز رشد از 22 هزار نفر در سال 1392 به حدود 30 هزار نفر افزایش یافته است.
احمدی همچنین اضافه کرد:میزان صادرات محصولات دانش بنیان از سوی پارک ها و مراکز رشد نیز افزایش 83 میلیون دلاری را تجربه کرده است.
وی رشد معنی دار عقد قرارداد به میزان 42 میلیارد تومان با صنعت در نمایشگاه فن بازار در سال 1394، رشد بیش از دو برابری تعداد شرکت های زایشی یا اسپین آف ( بطوریکه در سال 1392 تنها آنها 25 واحد بوده است و هم اکنون به 69 شرکت افزایش یافته است) و همچنین افزایش قابل توجه شرکت های سرمایه گذار خطر پذیر (vc) به 11 شرکت را از جمله دستاوردهای دولت اعتدال در حوزه تجاری سازی برشمرد.
احمدی همچنین رشد بیش از 30 درصدی تعداد فناوری های مهم خلق شده در پارک ها و مراکز رشد (780 فناوری تا کنون)، رشد بیش از 40 درصدی تعداد فناوری های مهم صادر شده از سوی پارک ها و مراکز رشد(19 فناوری تاکنون)، رشد سریع و معنا دار ایجاد و ثبت برندها از سوی پارک ها و مراکز رشد (113 برند تا پایان ششماهه نخست سال 1394)، افزایش تعداد ایده های تبدیل شده به محصول (774 ایده تا پایان ششماهه نخست سال 1394) و همچنین رشد قابل ملاحظه تعداد ایده هایی که تجاری سازی نیز شده اند و رشد معنی دار تعداد هسته های فناور متقاضی ورود به پارکها و مراکز رشد ( 3666 هسته) از دیگر دستاوردهای حوزه تجاری سازی دولت یازدهم عنوان کرد.
تفکراقتصاد دانش بنیان در کانون توجه دولت
رئیس دانشگاه صنعتی شریف در گفت و گو با خبرنگار علمی ایرنا در ارتباط با وضعیت تولید علم در کشور با بیان اینکه تفکر جدید اقتصاد دانش بنیان به طور جدی مورد توجه دولت قرار گرفته است، این رویکرد را فرصتی ویژه برای رشد و توسعه کشور دانست.
محمود فتوحی ، توسعه هرچه بیشتر دیپلماسی علمی و تولید ثروت از محل علم و فناوری به طور حتم تنها راه پیشرفت و توسعه کشور دانست و با تاکید براینکه، در حال حاضر راه های همکاری و دیپلماسی علمی کشور گشوده شده است، یادآورشد: این موضوع در جهش علمی و رشد و توسعه کشور بسیار تاثیرگذار است.
وی با اشاره به کسب رتبه نخست آموزش و رتبه دوم پژوهش در سطح خاورمیانه از سوی دانشگاه صنعتی شریف و همچنین قرار گرفتن این دانشگاه در میان دانشگاههای برتر جوان دنیا در سال 2016 بر اساس نظام رتبه بندی تایمز، گفت: نظام دانشگاهی کشور علاوه بر رشد قابل توجه میزان تولید مقالات علمی، همگام با سیاست خارجی و دیپلماسی عمومی نیز جهش مناسبی داشته است.
فتوحی با اشاره به بازدید اخیر هیات های علمی و صنعتی برخی از کشورها از جمله ایتالیا از دانشگاه صنعتی شریف به عنوان یکی از اتفاقات پس از برجام گفت: این در حالی است که سال های گذشته دانشگاه ها و محافل علمی خارج از کشور به دلائلی از جمله تحریم علاقه و رغبتی برای همکاری با مراکز علمی کشورمان از خود نشان نمی دادند.
وی اظهار کرد: بعد از برجام علاقه و تمایل دانشگاه های خارج از کشور برای همکاری با دانشگاه های ایران به خصوص دانشگاه صنعتی شریف که در سطح بین المللی از شهرت مناسبی برخوردار است، بیشتر شده است.
لزوم سرمایه گذاری بیشتر در مقالات مرجع
مدیر گروه جراحی مغز و اعصاب دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه شهید بهشتی نیز با تاکید براینکه روند رو به رشد علم و فناوری در کشور از روال طبیعی برخوردار است، گفت: البته هنگامی که به لحاظ کمی با سیر صعودی تعداد مقالات علمی مواجه باشیم و بخواهیم به کیفیت و محتوا بپردازیم، مقداری از سرعت و شتاب رو به رشد تولید مقالات علمی کاسته خواهد شد چرا که کیفی سازی نیازمند فرصت، تلاش و هزینه بیشتر است.
امیدوار رضایی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود:هم اکنون باید به محتوای مقالات توجه و رسیدگی بیشتر شود و برای مقالاتی که بیشتر مرجع بوده است سرمایه گذاری شود، مهم کیفیت است و اینکه از دل این مقالات چه محصولاتی بیرون می آید و در حوزه تجاری سازی به چه فناوری تبدیل می شود و چه دستاوردی برای مردم و کشورمان خواهد داشت.
وی افزود: بعنوان مثال اقدامات علمی و پژوهشی در حوزه علوم پزشکی باید منتهی به خدمت و فناوری در این حوزه شده و معضلی را از جامعه پزشکی و بیماران رفع و در سایر حوزه ها مانند صنعت، کشاورزی و خدمات نیز تحول ایجاد کند.
رضایی با تاکید بر اینکه، پیشرفت علمی کشور فقط تهیه و ثبت مقالات در پایگاه های علمی معتبر دنیا نیست، گفت: اینکه صرفا مقاله ای علمی نوشته شود و در پایگاه های علمی خارج از کشور نیز ثبت شود کافی نیست و تاثیر آنچنانی در توسعه و پیشرفت کشور نخواهد داشت.
رضایی تاکید کرد:اقدامات پژوهشی و علمی کشورمان باید به سمتی هدایت شوند که مشکلی را از مردم و مملکت رفع کند در غیراین صورت فقط با رشد کمی مقالات مواجه خواهیم بود.