معرفی منبع سلولی جدید برای درمان انواع بیماری عصبی توسط پژوهشگران رویان

ابراهیم شهنازی روز چهارشنبه در گفت و گو با ایرنا با اشاره به اینکه این روش مرحله آزمایشگاهی خود را گذرانده و روش جدید برای درمان بیماری های دستگاه عصبی می باشد، افزود: امکان تولید سلول بنیادی عصبی از سلول پوست انسان فراهم شده است.
وی اظهار کرد: با این روش جدید امکان رد پیوند بیماران عصبی از بین می رود. در این روش درمانی پیوند از پوست خود فرد بیمار گرفته و به سلول بنیادی عصبی تبدیل می شود و به همیل دلیل امکان رد پیوند وجود ندارد.
شهنازی بیان کرد: حاصل سه الی چهار سال پژوهش در پژوهشگاه رویان، دست‌یابی به روش ارزشمندی بود که با استفاده از آن و تنها با به‌کار بردن یک ژن به نام Zfp521 امکان تبدیل مستقیم سلول فیبروبلاست پوست به سلول های بنیادی عصبی فراهم ‌شد.
براساس اعلام پژوهشگاه رویان، پژوهشگران تصمیم گرفتند که به ‌جای تلاش برای تولید سلول‌ های عصبی بالغ، سلول‌ های بنیادی عصبی را تولید کنند که می‌ توان آنها را به مدت طولانی در آزمایشگاه نگهداری کرد و رشد و تکثیر داد و در زمان دلخواه به سلول‌ های عصبی و سایر سلول‌ های مهم دستگاه عصبی تبدیل کرد.
مزیت این پژوهش نسبت به مطالعات صورت گرفته مشابه در سایر مراکز تحقیقاتی جهان، علاوه بر تک‌ژنی بودن آن، تولید سلول‏ های بنیادی عصبی از سلول‏ های پوستِ «انسان» بزرگسال بود، چرا که تمام مطالعات قبل از آن یا روی سلول های موشی انجام شده بودند یا اگر از سلول‏ های پوست انسانی استفاده کرده باشند، سلول‏ های پوست مورد استفاده منشاء جنینی دارد و از بزرگسالان گرفته نشده اند.
دستگاه عصبی پستانداران فاقد قدرت خود ترمیمی است و از این رو بیماری ‌های دستگاه عصبی مرکزی و محیطی از مهمترین مشکلات سلامت انسان ‌هاست و دانش بشری همچنان از ترمیم و بهبود کامل آن ناتوان است،به‌طوری که نتیجه تحقیقات 50 ساله بشر در این زمینه، ترمیم اعصاب محیطی آسیب دیده در حدود چند سانتیمتر بوده است. این در حالی‌ است که همچنان راهکار مطمئنی برای ترمیم دستگاه اعصاب مرکزی ارائه نشده است. 
در سال های اخیر، رویکردهای سلول درمانی با بهره ‌گیری از تکنیک های تبدیل سلول‏ های تمایز یافته مختلف به سلول‏ های بنیادی پرتوان در آزمایشگاه (موسوم به فرایند بازبرنامه‏ریزی پرتوانی) و در نتیجه امکان تولید سلول‌ های عصبیِ خودی از سلول ‌های بنیادی پرتوان حاصل از بازبرنامه ‏ریزی، امیدواری ‌هایی را برای دستیابی به یک روش درمانی مفید ایجاد کرده است.
اما به‌ دلیل ناهمگن بودن جمعیت سلول‏ های حاصل از روند تمایز و امکان وجود سلول ‏های بنیادی تومورزا، خطر ایجاد تومور همچنان وجود دارد.
فرایند تبدیل مستقیم یک سلول بالغ و تمایز یافته به سلول بالغ و تمایز یافته دیگر را دگرتمایزی می‌ گویند که البته نوعی باز برنامه‏ ریزی است.
دگر‌تمایزی به ‌عنوان رویکرد جدیدی در زمینه طب ترمیمی، امیدهایی را برای درمان بسیاری از بیماری ‏ها گشوده است. چرا‌که به ‌وسیله آن می‌توان سلولی در دسترس همچون فیبروبلاست پوست را به سلول عصبی تبدیل کرد، بدون آنکه خطر تومورزایی وجود داشته باشد.
اما پیچیدگی روش‌ های مورد استفاده و نیز تعدد ژن ‌های به‌ کار رفته در مطالعات گذشته برای تبدیل مستقیم سلول‏ های پوست به سلول عصبی پژوهشگران پژوهشگاه رویان را بر آن داشت تا به دنبال راهکاری ساده‏ تر برای تولید سلول‌ های عصبی بنیادی باشند.
مزیت دیگر مطالعه حاضر مربوط به محصول آن، یعنی نوعی سلول عصبی است که به‌دست می‌آید. در‌ واقع آن سلول عصبی که بدین طریق تولید می‌شود، یک جمعیت خالص از سلول‏ های بنیادی و پیش‏ ساز عصبی است که با یک قابلیت بسیار بالا، توانایی تبدیل به طیف وسیعی از انواع نورون های عصبی و سلول های پشتیبان دستگاه عصبی یعنی آستروسیت‏ها و حتی اولیگودندروسیت‏ها را دارند و بنابراین در درمان بسیاری از بیماری های عصبی در آینده می توانند کاربرد داشته باشند. 
نتایج این مطالعه، فروردین امسال در مجله معتبر بین‏المللی به نام Stem Cell Reports (مجله گزارش‏های سلول‏های بنیادی؛ دارای رتبه سوم در میان معتبرترین مجلات سلول های بنیادی در دنیا) به چاپ رسید.
ابراهیم شهبازی (پژوهشگر) و همکاران، آزمایش‏های مختلف برای تولید و تایید این سلول‏ها را در پژوهشگاه رویان با همکاری دانشگاه کلن آلمان و با راهنمایی پروفسور حسین بهاروند، انجام دادند.