وی بی آنکه تحصیلاتی در رشته مشخصی داشته باشد، بر اثر همت و پشتکار خود، به زبانهای لاتین، انگلیسی، ایتالیایى و علم ریاضیات تسلط یافت و در فلسفه، هنر و ادبیات صاحب نظر گردید. وی در قوت بیان وسرعت انتقال و درک مسائل مشکل و دریافتن مطالب تازه، کمتر نظیر داشت و از جوانی با پژوهش و تحقیق آشنایى یافت. دیدرو در جوانی به جرم نگارش مقالاتی درباره تکامل، که حدود یک قرن بعد توسط چارلز داروین، طبیعی دان انگلیسی کامل و اثبات شد، محکوم به زندان گردید و پس از آزادی از حبس، تصمیم گرفت با همکاری عده ای از نویسندگان فرانسوی، دایرهالمعارفی را بنگارد. غرض او و سایر نویسندگان این کتاب، بیش از همه، آشنا کردن عامه به معارف عمومی و تربیت افکار و اذهان ایشان بود. هرچند دیدرو در مسائل مذهبی، از عقاید عامه تجاوز نمی کرد، لیکن در تقریر مسائل علمی و اجتماعی، مقالات را طوری ترتیب می داد که راه بحث و نظر بر عموم خوانندگان در خصوص اوضاع زمان باز باشد و اساس تقلید کورکورانه، تزلزل پذیرد. به منظور آنکه دایرهالمعارف مزبور شامل مطالب واقعی با جنبه های متعدد باشد، قسمتهای عمده ای از اندیشه های فلسفی که مخالف رهبران کلیسا بود در آن چاپ شد که پس از انتشار جلد اول آن، چاپ مجدد و ادامه کار آن ممنوع گردید. با این حال دیدِرو با سختی و زحمت و به تنهایى به مدت بیست سال به تکمیل این دایرهالمعارف پرداخت و آن را به طور پنهانی چاپ و منتشر ساخت. دایرهالمعارف دیدرو به عنوان اولین دایرهالمعارف جهان، آکنده از آزادی خواهی و مخالفت با زیاده رویهای مقامات کلیسا، دستگاه قضایى و حکومت وقت بود و نوید استقلال، آزادی، مشروطیت و حقوق می داد. انتشار دایرهالمعارف دیدرو در ایجاد افکار آزادی خواهانه نقشی اساسی و ارزشمند ایفا کرد، به طوری که آن را از علل بروز انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789م دانسته اند. اما دنیس دیدرو پنج سال قبل از بروز انقلاب، در 25 اکتبر 1784م در 71 سالگی درگذشت. دیدرو در تفکرات فلسفی خود، بیشتر از نظریات شکاکانه در باب حیات پیروی می کرد نه عقاید جزمی. وی بر این عقیده بود که هیچ چیز را برای همیشه نمیتوان حقیقت مطلق انگاشت. دنیا دائماً در حال تغییر است و دریچه ذهن ما باید به روی همه وجوه مختلف این تغییرات باز باشد. پس باید پایبند عقل و استدلال نشد و در مورد ایمان خویش نیز به احتیاط عمل کرد. دنیس دیدِرو به سبب قدرت خلاقه شگرف و اندیشه های بدیع و افکار علمی و فلسفی تازه و نو، یکی از نوابغ عالم ادب به شمار می رود. وی همچنین پدید آورنده نقد هنری است.
منبع:راسخون