به تازگی دانشمندان ایرانی موفق شده اند تا در یک پژوهش به طراحی و ایجاد یک سامانه خلاصه ساز متن که مبتنی بر نظریات شناختی است، بپردازند. نظریه مدل موقعیتی، مهم ترین نظریه در زمینه عملکرد ذهن در درک متن شناخته می شود که برای توضیح فرآیند درک متون روایی کاربرد دارد.
این روش از این نظر که سامانه ای مبتنی بر عملکرد ذهن انسان است در مقایسه با دیگر روش ها که به طور معمول رویکردی آماری دارند، روش نوینی محسوب می شود. علاوه بر این نیز این روش توانسته است تا یکی از نظریات شناختی معتبر را در قالب یک سامانه خودکار خلاصه سازی به بوته آزمایش گذارد.
نظریه شناختی مدل موقعیتی، بیان می کند که به هنگام خوانش متن، انسان به پنج ویژگی در سطح جمله، شامل تغییر زمان و مکان، روابط علی، میزان ارتباط با موضوع و شخصیت های اصلی توجه و چارچوبی ذهنی بر حسب آن ایجاد می کند تا جملات مهم متن شناسایی شوند.
شایان ذکر است که نتایج به دست آمده برای این روش دقتی رضایت بخش و قابل مقایسه با روش های روز آماری را به دست داده که از این جهت که مبتنی بر یک نظریه شناختی درک متن است، حائز اهمیت می باشد.
منبع: سیده ساره صادقی، بهرام وزیرنژاد، 1394، خلاصه ساز متون روایی مبتنی بر جنبه های شناختی ذهن انسان. فصل نامه پردازش علائم و داده ها، سال دوازدهم، شماره 2 (پیاپی 24).