به گزارش شورای عالی انقلاب فرهنگی، گزارش پیشین این نهاد با همین عنوان و در سال 2013 منتشر شده بود. این گزارش مشخص می کند کشورها چگونه سرمایه انسانی خود را توسعه می دهند و وارد میدان می کنند.
این شاخص سطح تحصیلات، مهارت و مشاغل موجود برای افراد را در 5 گروه سنی بررسی می کند. این گروه های پنج گانه عبارتند از 1- کمتر از پانزده سال 2- بین پانزده تا بیست وچهار سال 3- بین بیست و پنج تا پنجاه و چهار سال 4- بین پنجاه و پنج تا شصت و چهار سال و 5- بالاتر از شصت و پنج سال
بر اساس گزارش معاونت پایش، نظارت و ارزیابی علم و فناوری ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور ، هدف مجمع جهانی اقتصاد از این بررسی ارزیابی نتیجه سرمایه گذاری های گذشته و حال کشورها در سرمایه انسانی است و این گزارش چشم اندازی از وضعیت شالوده استعداد آینده کشورها را ارائه می کند.
به طورکلی شاخص سرمایه انسانی هر کشور با در نظر گرفتن چهل و شش معیار به دست آمده است. ارزش هر یک از این معیارها از آماری که توسط سازمان های بین المللی مانند سازمان بین المللی کار، یونسکو و سازمان بهداشت جهانی منتشر می شود، استخراج می شود. علاوه براین آمار، در این شاخص از برخی آمار کیفی که از نظرسنجی مدیران مجمع جهانی اقتصاد به دست آمده استفاده شده است.
بر این اساس در میان 124 کشوری که مورد بررسی قرار گرفته اند، فنلاند با کسب امتیاز 86 از 100 ، رتبه نخست شاخص سرمایه انسانی را به خود اختصاص داده است.کشورهای نروژ، سوئیس، کانادا، ژاپن، سوئد، دانمارک، هلند، نیوزیلند و بلژیک به ترتیب مکانهای دوم تا دهم را به خود اختصاص داده اند.
جایگاه هشتادم ایران در شاخص های انسانی مجمع جهانی اقتصاد
جمهوری اسلامی ایران با کسب امتیاز 63/2 ، جایگاه 80 را در بین این 124 کشور به دست آورده است. در بین گروه اول یعنی کمتر از پانزده سال ایران با 84/82 امتیاز رتبه 52 ام ، در بین گروه دوم (بین 15 تا 24 سال) رتبه 73 ، در بین گروه سنی بین 25 تا 54 سال رتبه 95 ام و در بین گروه سنی 55 تا 64 سال رتبه 96 ام و در نهایت در بین گروه سنی بالاتر از 65 سال رتبه 90 ام را کسب کرده است.
در جدول زیر رتبه ایران در مجموع و در گروههای پنجگانه به تفکیک آورد شده است:
بر اساس اطلاعات مجمع جهانی اقتصاد، در بین کشورهای مورد بررسی در سال 2015 کشورهای ترکیه (با رتبه 68 )، آذربایجان (با رتبه 63 )، قطر (با رتبه 56 )، امارات (با رتبه 54 )، مالزی (با رتبه 52 )، قزاقستان (با رتبه 37 ) و رژیم صهیونیستی (با رتبه 29 ) رتبه هایی بهتر از کشور ما کسب نموده اند؛ اما کشورهای عربستان سعودی(با رتبه 85 )، پاکستان(با رتبه 113 ) و مصر(با رتبه 84 ) در جایگاه هایی نازلتر از جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته اند.
اما شاید مهمتر از رتبه یک کشور در یک سال خاص، میزان پیشرفت یا پسرفت در طی یک دوره زمانی مشخص باشد. نمودار فوق رتبه کشورهای مورد بررسی را در سال های 2013 و 2015 نشان می دهد. همانطور که از نمودار برداشت می شود کشور مصر در سال 2013 رتبه 111 را کسب کرده و در سال جاری رتبه خود را به 84 رسانده است ، یعنی این کشور در طی دو سال اخیر 27 واحد بهبود داده است.
نزول کشور عربستان در شاخص های انسانی
کشور پاکستان تقریبا جایگاه قبلی خود را حفظ کرده و تنها یک رتبه نزول داشته و به رتبه 113 رسیده است. کشور عربستان سعودی بیشترین نزول را در بین کشورهای بررسی شده به خود اختصاص داده است به نحوی که رتبه این کشور از 39 در سال 2013 به 85 در سال 2015 رسیده است.
در بین دیگر کشورها، ترکیه با 8 واحد نزول به رتبه 68 ، آذربایجان با یک واحد صعود به رتبه 63 ، قطر با 38 واحد نزول به رتبه 56، امارات با 30 واحد نزول به رتبه 54 ، مالزی با 30 واحد نزول به رتبه 52 ، قزاقستان با 8 واحد صعود به رتبه 37 و رژیم صهیونیستی نیز با 4 واحد نزول به رتبه 29 رسیده اند.
صعود 14 پله ای ایران در شاخص های توسعه انسانی
کشور جمهوری اسلامی ایران نیز با 14 رتبه صعود نسبت به سال 2013 به رتبه هشتادم رسیده است. همانطور که مشخص است تنها دو کشور مصر و جمهوری اسلامی ایران توانسته اند نسبت به سال 2013 رشد دو رقمی را تجربه کنند. در نتیجه می توان کشورهای مورد بررسی را به چهار دسته تقسیم کرد، اول کشورهایی که نزول زیاد را تجربه کردهاند (شامل عربستان سعودی، امارات، مالزی و قطر)، دوم کشورهایی که نزول ناچیز داشته اند (مانند پاکستان، ترکیه و رژیم صهیونیستی)، سوم کشورهایی که صعود ناچیز داشته اند (مانند آذربایجان و قزاقستان) و چهارم کشورهای جمهوری اسلامی ایران و مصر که صعود زیاد داشته اند.
تحلیل آینده
شاید مهمتر از تمامی تحلیل های فوق تحلیل جایگاه آینده سرمایه انسانی کشور در بین کشورهای مورد بررسی است. همانطور که بیان شد در گزارش حاضر ( 2015 ) سرمایه انسانی کشورها به پنج دسته تقسیم شده اند. دو دسته آخر یعنی کسانی که بالای 55 سال سن دارند عموما یا بازنشسته شده اند یا بزودی در شرف بازنشستگی هستند.
در دسته سوم یعنی کسانی که بین 25 تا 54 سال سن دارند جمعیت فعال فعلی کشور هستند.این دسته کسانی هستند که هم اینک جمعیت فعال نیروی انسانی را تشکیل داده اند.اما در دسته دوم که بین 15 تا 24 سال سن دارند، کسانی هستند که نهایتا تا کمتر از 10 سال آینده وارد بازار کار می شوند. این دسته وضعیت کوتاه مدت سرمایه انسانی کشور را نشان می دهد.
رتبه 73 ایران در شاخص های انسانی سنین 15 تا 24 سال
دسته اول شامل افرادی است که کمتر از 15 سال سن دارند و بین 10 تا 20 سال آینده وارد بازار کار می شوند،در نتیجه این افراد پتاسیل نیروی انسانی بلند مدت کشورها را نشان می دهد. در نتیجه می توان اینگونه نتیجه گیری کرد که برای تحلیل وضعیت آینده سرمایه انسانی کشورهای مختلف باید از دو دسته اول که به ترتیب نشان دهنده آینده دور ( افق بیست ساله) و آینده نزدیک (افق ده ساله) است، استفاده کرد.
در نمودار بالا رتبه کشورهای مورد بررسی برای بازه سنی پانزده تا بیست و چهار سال آورده شده است. همانطور که از نمودار برداشت می شود کشور ایران در این بازه به نسبت آمار کلی 7 پله صعود داشته و رتبه 73 را به خود اختصاص داده است. افرادی که در این بازه قرار دارند عموما در دبیرستان یا دوره کارشناسی دانشگاه ها مشغول به تحصیل بوده و نشان دهنده وضعیت آینده نزدیک کشورهای مختلف در حوزه سرمایه انسانی هستند.
آینده خوب ایران در توانمندی سرمایه انسانی
در نمودار پایین وضعیت رتبه کشورهای مختلف در بازه سنی زیر پانزده سال آورده شده است. افرادی که در این بازه قرار دارند عموما در دبستان یا مدارس راهنمایی مشغول به تحصیل بوده و بطور بالقوه نشان دهنده وضعیت توانمندی سرمایه انسانی بیست سال آینده (افق بلندمدت) هر کشور هستند. در این بازه کشور ایران بهترین رتبه را کسب کرده و به رتبه 52 رسیده است. این امر با عبور از کشورهای مالزی، ترکیه و عربستان سعودی محقق شده است. در نتیجه می توان اینگونه خلاصه کرد که در حوزه توانمندی سرمایه انسانی تا بیست سال آینده به شرط وجود سیاست ها و برنامه های مناسب میتوان انتظار رشد و پیشرفت خوبی را داشت.
