محمدرضا نیازمند،، مدیرمسوول یک اپلیکیشن در حوزه کتاب و فعال در عرصه صنعت نشر در گفتگو با سیناپرس با اشاره به نمایشگاه مجازی کتاب تهران برگزاری این رویداد فرهنگی را عجولانه دانست و گفت: فراگیری ویروس کرونا در اقصی نقاط دنیا، تمامی کسب و کارها را تحت الشعاع قرار داد؛ بسیاری از آنها را با تعطیلی مواجه کرد و بسیاری دیگر را مجبور به تغییر کرد. آنهایی که از قبل آماده بودند مانند یک موج سوار بر آن سوار شدند؛ نه تنها آنها تکان نداد بلکه بسیار از وضعیت کسب و کار خود راضی تر شدند چرا که توانستند هزینه های خود را کاهش دهند. اما این مسئله به مزاق صنعت نشر خوش نیامد بلکه به جرأت می توان گفت آن را در رکود بیشتری فرو برد.
وی ادامه داد: اگرچه نشر الکترونیک در صنعت کتاب های الکترونیک و کتاب های صوتی رواج بیشتری یافت اما آنچه به عنوان اصل برای تمامی ناشران، کتابفروشان، اهل قلم و حتی خوانندگان مورد توجه بود، کتاب چاپی است. عدم برگزاری نمایشگاه کتاب در سطح کشور و به خصوص نمایشگاه کتاب تهران در طول یکسال گذشته بر این مساله دامن زد تا بسیاری از ناشران را در سطح کشور با مشکلات جدی روبرو کند؛ بنابراین باید تصمیمی جدی گرفته می شد تا بتوان حرکتی نو در جهت رونق هر چه بیشتر بازار نشر انجام داد.
نیازمند گفت:زمزمه های برگزاری نمایشگاه کتاب مجازی حدود سه ماه پیش از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران شنیده می شد که با اجرای فاز اول و تست برای شهر کوچکی در کرمان اجرایی شد و با راه اندازی یک وب سایت، مردم جیرفت را به شرکت در آن تشویق کرد که با موفقیت نسبی هم روبرو شد. پس از آن سازمان های دست اندرکار به یکباره تصمیم گرفتند که نمایشگاه را در سطح وسیع و به صورت کشوری اجرا کنند. اما این که چرا به چنین تصمیمی رسیدند هنوز مشخص نیست اما آنچه واضح است تصمیمی تقریباً عجولانه در کمترین زمان ممکن بود؛ اکنون نمایشگاه با تمام مزایا، معایب و حواشی به پایان رسید.
وی با اشاره به معایب برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران تاکید کرد: چرا عجله؟ نگاهی به جمعیت شهر کوچکی همچون جیرفت و در نظر گرفتن جمعیتی بالغ بر 80 میلیون نفر با یکدیگر قابل مقایسه نیست. این که چرا پلت فرمی با این ابعاد باید تست خود را در دو سطح غیر قابل مقایسه انجام دهد و انتظار داشت نتایج یکسان باشد قابل توجیه نیست. شاید بهتر بود پس از جیرفت، استان کرمان و پس از آن استان های جنوبی کشور در نظر گرفته می شد و پلتفورم (وب سایت) طراحی شده در حالات گوناگون تست می شد و سپس در این وسعت اجرا می شد.
نیازمند در ادامه افزود: از دیگر سو، بر اساس گفته مسوولین پلتفرم این نمایشگاه تاب آوری یک و میلیون نفر در ثانیه را داشته و پهنای باند در نظر گرفته شده حتی از نمایشگاه کتاب فرانکفورت آلمان با 700 هزار بازدید بیشتر است. این در صورتی بود که وب سایت نمایشگاه در روز اول به طور کامل از دسترس خارج شد. شاید در این مبحث یک راهکار می توانست تأثیرگذار باشد و آن الفبایی کردن حضور آنان در وب سایت بود و در ضمن آن اطلاع رسانی به مردم جهت حضور در نمایشگاه.
این در صورتی بود که از مردم خواسته شد تا در ساعات مختلف برای خرید کتاب مراجعه کنند.
چرا کتابفروشان نه؟
به گفته نیازمند؛ حضور ناشران در نمایشگاه های حضوری در طول سالیان مختلف همواره فرصتی برای حضور و آشنایی با کتاب های آنان برای مردم در سطح کشور بود. از آنجایی که مکان فیزیکی قطعاً کمبود جا را به همراه دارد این نمایشگاه خاص ناشران برگزار می شد اما نمایشگاه کتاب امسال می توانست با توجه به نامحدود بودن امکان حضور کتابفروشان را نیز فراهم کند.
این نکته را نباید فراموش کرد گرچه ناشران برای فروش کتاب هایشان در نمایشگاه تلاش کردند اما فروش کتاب ها میزان درآمد کتابفروشی ها را به شدت کاهش داد چرا که عملاً با این کار واسطه هایی که به هر نحو از این طریق ارتزاق داشتند و کتاب را راحت تر در اختیار مردم می گذاشتند از دور حذف شدند.
این فعال صنعت نشر گفت: اگرچه تخفیف های فصلی موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران برای کتابفروشی ها در نظر گرفته می شود اما حضور در چنین نمایشگاهی نیز می تواند به آنان و در این شرایط کمک کند.
یک با یک برابر است؟
همه می دانیم که تعداد کتاب های ناشران با هم برابر نیست و همواره ناشران شناخته شده تر در شرایط یکسان بیش از دیگر ناشران دیده می شوند. این در صورتی است که می توان با ایجاد فرصت های برابر و وزن دهی به کتاب ها در هنگام جستجو، شرایط را برای ناشران دیگر نیز فراهم کرد. از دیگر مشکلات این قسمت می توان به عدم یکپارچگی سامانه اشاره کرد که در نتیجه آن یک کتاب ممکن بود چندین بار در یک صفحه نشان داده شود و چاپ های مختلف از آن با قیمت های گوناگون دیده شود. در ضمن این که جز چاپ های جدید امکان خرید سایر چاپ ها نبود و کاربران نه تنها دچار سردرگمی می شدند بلکه زمان بیشتری را مجبور بودند در صفحه حضور داشته باشند.
موضوع بندی علمی، مردمی یا هیچ یک
وی تاکید کرد: جدای از کاربرپسندی نسبتاً ضعیف وب سایت نمایشگاه، در جستجوی پیشرفته، قسمتی را به عنوان جستجو بر اساس موضوع اختصاص داده شده بود. اما برخی موضوعات بسیار تعجب آور بود. مانند دسته بندی ورزش. از نظر یک متخصص رشته ی علم اطلاعات و دانش شناسی دسته بندی ها به نظر می رسید هیچ مبنایی علمی و یا مردمی نداشت.
وی امکان پذیر بودن حضور اغلب ناشران و آن هایی که تا پیش از این فرصت حضور نداشتند را از مزایای این نمایشگاه دانست و گفت: در نمایشگاه مجازی کتاب تهران به دلیل عدم کمبود جای، باعث خرسندی بود تا ناشرانی که به هر دلیل در نمایشگاه های قبل امکان حضور نداشتند بتوانند از این فرصت استفاده کنند و حضور خود را اعلام کنند و کتاب های مورد نظر را به دست کاربران برسانند.
24ساعته بودن مزیتی برای نمایشگاه
وی افزود: نمایشگاه حضوری قطعاً در بازه های زمانی تعیین شده صورت می گرفت اما مجازی بودن این مزیت بزرگ را داشت که تمامی افراد از سراسر کشور بتوانند در نمایشگاه حضور داشته باشند و به راحتی جستجو انجام داده و کتاب های خود را بیابند.
به گفته نیازمند، یکی از بزرگترین مزایای نمایشگاه مجازی، کاهش هزینه های جاری نمایشگاه بود و به گفته مسوولان تنها 40 نفر به عنوان نیروهای پشتیبان در طول مدت نمایشگاه حضور داشتند و برای نمایشگاهی به این بزرگی با چنین هزینه هایی بسیار مقرون به صرفه و قابل تقدیر است.
گفتنی است، نمایشگاه امسال با همه مزایا و معایب به پایان رسید تا به عنوان تجربه نخست بتواند نمره متوسط رو به بالا (قابل قبولی) را دریافت کند و تجربه ای را در اختیار دست اندرکاران قرار دهد تا بتوانند از آن برای نمایشگاه ها و فرصت های بهتر استفاده کنند.
گزارش:مهتاب دمیرچی