28 آوریل مصادف با نهم اردیبهشت، روز جهانی ایمنی و بهداشت حرفه ای نامیده شده است که به عنوان تلنگری بین المللی برای نهادینه کردن کار سالم و ایمن در سراسر جهان به شمار می رود. سازمان بین المللی کار (ILO) از سال 2003 با هدف پیشگیری از حوادث و بیماری های شغلی مراسمی را به منظور ارتقای آگاهی شاغلان و ارتقای ایمنی و سلامت شغلی در محیط های کاری برگزار می کند.
بر اساس استانداردهای بین المللی، عوامل زیان آور محیط کار به پنج بخش تقسیم میشوند؛
- 'عوامل زیان آور مکانیکی و ارگونومیک محیط کار شامل وضعیت نامناسب بدن حین کار، بلندکردن و حمل بار بیش از حدمجاز، سطوح کار شامل میز، صندلی و ابزارآلات مورد استفاده' و 'عوامل زیان آور فیزیکی محیط کار شامل سروصدا، گرما و رطوبت، سرما، ارتعاش، فشار (کمبود و افزایش فشار)، روشنایی (کمبود و افزایش نور)، اشعه مادون قرمز، اشعه ماورای بنفش، اشعههای یونیزان و الکتریسیته' ازجمله این عوامل هستند.
- عوامل زیان آور شیمیایی مانند گازها، بخارات، گردوغبار، اسیدها و بازها و فلزات'،
- عوامل زیان آور بیولوژیکی محیط کار شامل ویروسها، قارچها، انگلها و باکتریها' و 'عوامل زیان آور روحی و روانی مانند روابط با کارفرما، همکاران و زیردستان، استرس های شغلی، تشویقها و تنبیه ها' از دیگر عوامل به شمار می روند.
اگر هر یک از این عوامل از حدتحمل فیزیولوژیک بدن انسان فراتر رود، عوارض و آسیب هایی را ایجاد می کند؛ بر این اساس در بهداشت حرفه ای تلاش می شود تا این عوامل شناسایی و کنترل شوند.
پرهیز از بی تحرکی در محیط کار
با رایج شدن استفاده از تلفن های همراه هوشمند، یکی از مشکلات و عوارضی که جامعه و به ویژه جامعه پشت میزنشین به آن مبتلا شده اند و هر روز بر شمار مبتلایان به آن افزوده می شود، مشکلات و اختلالات ستون فقرات گردنی و ستون فقرات کمری است.
این اختلالات که بیشتر در اثر بی تحرکی یا کم تحرکی ایجاد می شوند، سبب بروز عوارضی همچون دردهای مزمن، انحراف ستون فقرات، پارگی دیسک کمر یا گردن می شود که در مواردی حتی به جراحی و عوارض ناشی از جراحی نیز منجر می شود. دراین میان کمردرد شایعترین اختلال اسکلتی است و در حال حاضر با شیوع تلفن های همراه هوشمند میزان شیوع اختلالات گردن نسبت به کمردرد درحال افزایش است.
بر اساس آمار اعلام شده، 85 درصد علل دردهای مفاصل منشا عضلانی دارد که شایعترین آنها کمردرد است به گونه ای که 80 درصد مردم در طول عمر خود به کمردرد مبتلا می شوند که 20 درصد از آنها مزمن می شود.
پیشگیری از آسیب های ستون فقرات
کارمندان و افرادی که شغل آنها ایجاب می کند مدت طولانی در پشت میز بنشینند، اولین کاری که می توانند برای پیشگیری از بروز آسیب های ستون فقرات انجام دهند، این است که محل نشستن خود را اصلاح کنند. باید از صندلی هایی استفاده شود که کاملا آنها را دربرگرفته باشد و تماس کامل صندلی با ستون فقرات، گردن و سر را احساس کنند و صندلی را به میز خود نزدیک کنند تا ستون فقرات در موقع کارکردن رها نباشد.
همچنین میز کار باید از ارتفاع مناسبی برخوردار باشد که میزان خم شدن ستون فقرات در هنگام کار روی میز زیاد نباشد، افراد اگر از تلفن همراه استفاده می کنند آن را مقابل سر و چشمان خود قرار دهند که مجبور نباشند سرشان را زیاد به جلو خم کنند.
حفظ سلامت سیستم شنوایی در محیط کار
کم شنوایی علل مختلفی دارد که یکی از مهمترین آنها کار در محیط های صنعتی بدون رعایت اصول ایمنی است، به گونه ای که طبق آمارهای جهانی، 30 درصد شاغلان صنایع به درجاتی از کم شنوایی مبتلا هستند.
شنیدن صداهای بلند و به مدت طولانی از جمله عوامل ایجادکننده کم شنوایی به شمار می رود که بیشتر شاغلان در مشاغل صنعتی به ویژه در صورت رعایت نکردن صحیح اصول ایمنی در کار به آن مبتلا می شوند.
صداهای ناشی از دستگاه های مختلف مانند مته ها برای کندن زمین و محیط های کاری مانند کارخانه ها و مراکز تولیدی می توانند ایجادکننده کم شنوایی باشند.
حدمجاز صدا طبق استانداردهای بین المللی، حداکثر 85 دسیبل برای هشت ساعت کار مداوم روزانه بدون استفاده از وسایل محافظت شنوایی است؛طبق استانداردهای بین المللی در مورد حد مجاز صدا، شاغلان در محیط هایی که 85 دسیبل صدا در آن وجود دارد، باید روزانه حداکثر 8 ساعت در این محیط قرارگیرد.
اگر این صدا 90 دسیبل شود، باید ساعت کاری شاغلان به چهار ساعت کاهش یابد، به عبارتی به ازای هر پنج دسیبل افزایش صدا باید ساعت کار فردی که در معرض این میزان صدا قرار دارد، به نصف کاهش یابد و به همین ترتیب اگر شدت صدا به 95 دسیبل افزایش یافت، ساعت کاری باید به 2 ساعت و در 100 دسیبل ساعت کاری باید به یک ساعت در روز برسد.
علاوه بر ضرورت توجه شاغلان در محیط های پر سروصدا به اصول خودمراقبتی، لازم است پایش شنوایی هر 6 ماه یک بار به عنوان یکی از استانداردهای کار در محیط های صنعتی انجام شود؛ پایش شنوایی شاغلان در محیط های صنعتی ازجمله مواردی است که می تواند منجر به شناسایی افراد کم شنوا و پیشگیری از شدت کم شنوایی در آنها شود.
همچنین ضروری است برای پیشگیری از بروز عوارض شنوایی در بین جامعه بزرگ کارگری شاغل در محیط های صنعتی، استانداردهای لازم برای کاهش صدا در محیط کار و ارایه وسایل حفاظت شنوایی و آموزش های لازم از سوی کارفرمایان در دستورکار قرار گیرد.
بهداشت کار با رایانه
در دنیای ماشینی امروز، رایانه به عنوان ابزاری بسیار کاربردی، پیوندی ناگسستنی با زندگی انسان ها یافته است به گونه ای که کمتر مکانی را می توان یافت که در آن نشانی از وجود یکی از انواع رایانه نباشد. در این میان کار طولانی مدت با رایانه، به طور خاص افرادی را که به واسطه شغل خود ساعات طولانی از این وسیله استفاده می کنند، با مشکلات جسمی از قبیل سردرد، گردن درد، کمر درد، انواع آرتروزهای دست و پا و به ویژه 'مشکلات چشمی' مواجه می کند.
به مجموعه عوارض چشمی ناشی از کار مداوم با رایانه و مشاهده طولانی مدت صفحه نمایش رایانه، سندرم بینایی رایانه (CVS) گفته می شود. طبق آمار جهانی حدود چهار درصد کاربران حرفه ای رایانه به این عارضه مبتلا هستند.
طبق استانداردهای جهانی فاصله چشم ها با رایانه باید بین 40 تا 50 سانتی متر و مانیتور به گونه ای قرار گرفته باشد که مرکز آن حدود 10 سانتی متر از چشم ها پایین تر باشد؛ در این حالت پلک ها پایین تر و در نتیجه سطح کمتری از چشم ها در معرض هوا و نور منعکس از مانیتور قرار می گیرند و در نهایت با احتمال کمتری از بروز خشکی مواجه می شوند.
وجود هوا و نور مناسب در محیط کار نیز در پیشگیری از عوارض چشمی ناشی از کار با رایانه موثر است به همین منظور لازم است مانیتور به گونه ای قرار گیرد که نور خورشید یا نور لامپ به آن نتابد و به طور کلی روشنایی محیط کار باید در حدود نصف شرایط معمول باشد.
مهمترین علایم CVS شامل خستگی، خشکی و سوزش چشم، اشک ریزش و تاری دید، التهاب، قرمزی و خارش چشم و در موارد شدیدتر دوبینی، تهوع، سردرد است.
واضح ندیدن حروف در صفحه نمایش، کاهش میزان پلک زدن در هنگام کار با رایانه (افراد هنگام کار با رایانه حدود یک پنجم حالت عادی پلک می زنند) و خیره شدن طولانی مدت به مانیتور از جمله علل بروز این عارضه عنوان شده است.