رابطه بین هنر و آداب معنوی مرتبط با مذهب در اسلام:

عاشورا؛ نماد ستیز و رویارویی حق و باطل

عاشورا؛-نماد-ستیز-و-رویارویی-حق-و-باطل
کد خبر : 94102
سینا پرس : مراسم عزاداری محرم كه هرساله در ایران برگزار می شود، سابقه ای طولانی در تاریخ این سرزمین بوده و دارای ریشه هایی اسطوره ای است.

قدیمی ترین نمونه مشابه این مراسم كه در حوزه فرهنگ سومری موجود بوده، در دوره های بعد جای خود را به نمایش های آیینی، نظیرمصیبت مهر و سوگ سیاوش داده است.

در این میان، سوگ یاد ایرانی سیاوش كه در بستر فرهنگ عامه و حوزه  وسیع جغرافیای آن روزگار گسترش یافت، به قدری در باور چندین هزار ساله مردم نقش بست كه با ورود اسلام و تغییرات به وجود آمده نیز در قالبی نوین همچون مراسم آیینی عاشورا، به عنوان نماد ستیز و رویارویی حق و باطل، تا امروز به حیات خود ادامه داده است.

از آنجایی كه در طول تاریخ ایران، همواره بین هنر و آداب معنوی مرتبط با مذهب ارتباطی نزدیک و تنگاتنگ وجود داشته كه اغلب نیز با بیانی نمادین به منصه ظهور رسیده، واقعه عاشورا نیز به عنوان یكی از موضوعات مهم موجود، با به كار گیری این بیان نمادین در قالب های گوناگون نظیر نمایش، موسیقی، شعر، نقاشی و انواع هنرهای دستی، پیام و مفاهیم مستتر در خود را بازگو كرده است.

این آیین به تَبع اختلافات اقلیمی و شرایط متفاوت جغرافیایی و فرهنگی موجود در كشور، نمودهای گوناگونی یافته و سبب پیدایش گونه های مختلف هنری شده است كه متناسب و   هماهنگ با اعتقادات مردم آن منطقه است .

علَم های عزاداری كه با شكلی سروگونه و به عنوان نمادی از پیكر شهید، همواره یكی از شاخص ترین انواع این هنرها بوده اند و کماکان نیز در دسته های عزاداری حمل می شوند، از آثار  فلزی به كار رفته در این مراسم هستند.

علم كه به عنوان درفش و پرچم از دوران پیش از تاریخ در میان اقوام و ملت های گوناگون كاربرد داشته، در نهایت و پس از گذران  فراز و نشیب هایی در تاریخ این سرزمین، حضور در جنگ ها و همچنین پذیرش تغییراتی از لحاظ شكل و كاركرد، در دوره صفوی و به دنبال رسمیت یافتن مذهب شیعه، عهده دار نقشی مذهبی نیز شد.

هرچندکه چگونگی كاربرد آنها در طی این مدت دچار دگرگونی هایی شده، ولی یكی از نكات حائزاهمیت در این میان، شكل كلی و نقوش تصویری به كار رفته در آنهاست كه از دوره صفوی تا كنون و در این روند تاریخی متحول شده، به گونه ای كه در هر دوره تاریخی ویژگی های بصری مختص  خود را یافته است كه به طور مشخص با یكدیگر قابل تمیز هستند.

از آنجایی كه مراسم عزاداری ماه محرم به صورت سالانه در ایران برگزار می شود، با شناخت دقیق آثار هنری مرتبط با فرهنگ عاشورا و همچنین نقوش و صورت های هنری به كار رفته در این آثار از گذشته های دور تا كنون، می توان از ابتذال تصویری كه ناشی از گذشت زمان و تكرار عناصر تصویری و روش های به كار گیری آن در  خود این هنرها و نیز تبلیغات  حال حاضر ایران می باشد ،جلوگیری كرد.

از این رو، پژوهشی تحت عنوان «بررسی نقش در عَلَم های مراسم عاشورا در ایران» سعی در معرفی عناصر بصری به كار رفته در علم های ایران و همچنین چگونگی به كارگیری آنها دارد.

این پژوهش، علم های چهار دوره تاریخی صفوی، قاجار، پهلوی و معاصر را مورد مطالعه قرار داده و به منظور شناخت روند تغییرات به وجود آمده در شکل و نقش علم های عزاداری از دوره صفوی تا کنون که هدف نهایی این پژوهش بوده، به مطالعه تطبیقی آثار این ادوار پرداخته است.

نتیجه حاکی از آن بوده که خطوط مواج و سیال اسلیمی و توازن بصری موجود در علم های صفوی، با گذشت زمان به شمایل های انسانی نقاشی شده با رویکرد غربی در دوره قاجار و پس از چندی پهلوی و در نهایت نیز علم های بدون ظرافتِ ساختاری و بصری کنونی رسیده است، که نشانگر تنزل کیفیت بصری موجود در این آثار، در طول زمان است.

بر اساس این گزارش، پژوهش مذکور توسط مروارید لطیف زاده از دانشکده هنرهای تجسمی دانشگاه هنر تهران تالیف شده است.