نگاهی به معماری و هنر تاریخی ایران

گزارش تصویری و تحلیل فنی گنبد سنگی هک در ابرکوه

کد خبر : 33393 پنج شنبه 27 اسفند 1394 - 08:32:01

گنبد سنگی و تاریخی هک با قدمتی هشتصد ساله در منطقه صحرایی روستای هک و در 6 کیلومتری شهر ابرکوه در جاده ابرکوه به مهر دشت واقع شده ودر گوشه گورستان محلی و متروک قرار گرفته است .

بنای تاریخی گنبد سنگی هک در  ابرکوه با آب و هوای   خشک کویری در دشت واقع شده که با توجه به نقشه پهنه بندی مقدماتی خطر نسبی زلزله در ایران این منطقه در خطر نسبی متوسط قرار گرفته است و تأثیر زلزله بر این بنا مشهود نیست.

از مجموعه متون تاریخی و مستندات باقی نمانده درباره این بنا  استنباط می شود که این بقعه  در اواسط قرن هشتم هجری قمری بنا شده است و مدفن فردی به نام  حسن بن رئیس از سلسله این جو است (782 هجری قمری) .

بنای بقعه که به صورت یک چهار تاقی است ؛ با مصالح سنگ نیمه تراش خورده  و گچ ساخته شده است .  این بنا دارای چهار در ورودی و چهار پنجره بر بالای آن ها است  که در زیر گنبد قرار دارند.  یک صفه بعدها در جهت شرق و متصل به آن احداث شده است .

بقعه تزئینات ویژه ای نداشته و عمارت در مقیاس پائین تری مشابه گنبد عالی ابرکوه ساخته شده است .

کتیبه های ساخته شده از جنس سنگ قهوه ای رنگ به خط نسخ در سه قطعه  هر یک به اندازه 35×25 سانتیمتر ،  که نام چهارده معصوم بر آن نوشته  شده و در سه طرف جنوب و مغرب و مشرق بنا از سمت خارج   نصب است . قطعه سنگی سفید دارای کتیبه ای به خط نسخ نیز به اندازه 58×50 سانتیمتر در سه سطر  که بر دیوار جنوب غربی و داخل بنا نصب شده  است که  جملات زیر در آن خوانده می شود .

 «  قال الله تعالی جل جلا له لااله الا الله محمد رسول الله نبی الرحمه علی » .

 حدود سال های 1367 و 1368  مرمت های مختصری جهت حفاظت از بنا روی گنبد انجام شده و همچنین نصب درب  چوبی  جهت  حفاظت  از  ورود  افراد  متفرقه توسط اداره میراث فرهنگی  یزد انجام گرفته است . در داخل بنا یک فرو رفتگی محراب مانند  وجود دارد که  فاقد تزئینات خاصی بوده و از سنگچین ساخته شده است . ملا ط عمده  به کار رفته در ساختمان این بنا آهک است .

بنای تاریخی هک بقعه ای  چهار ضلعی است به ابعاد 70/5× 70/5 متر از قرون هشتم هجری دارای گنبد ، که این اثر تماماً از سنگ سفید رنگ ساخته شده و گنبد آن از سوی خارج دارای پوشش  آجر  است  .  اثر مذکور دارای چهار در ورودی است که چهار پنجره در بالای آن در زیر گنبد کار گذاشته شده   است .

از مجموعه متون تاریخی و مستندات باقی نمانده درباره این بنا  استنباط می شود که این بقعه  در اواسط قرن هشتم هجری قمری بنا شده است و مدفن فردی به نام  حسن بن رئیس از سلسله این جو است (782 هجری قمری) .

براساس مندرجات  کتاب یادگارهای یزد نوشته ایرج افشار ،  یک قطعه سنگ مرمر در سه سطر به خط نسخ و به اندازه    73  × 75 منصوب بر طرف شمال شرقی که بالای سر درگاه ورودی از خارج نصب بوده است که متأسفانه چند سال پیش به سرقت رفته و در حال حاضر اثری از آن دیده نمی شود .

کتیبه اصلی بنا به موزه ابرکوه منتقل شده است و به جای آن کتیبه  ای مانند کتیبه اصلی ساخته و در بالای سردر ورودی نصب کرده اند .

این بنا منفرد بوده و  در ساخت آن از عنصر اصلی سنگ استفاده شده است و در ابتدا به بیننده حالت آتشکده را القا می کند . در استان یزد تا آن جا که ما تحقیق کردیم مشابه این اثر وجود ندارد اما به گفته راهنمای موزه ابرکوه  از حیث ترکیب اسلوب  ، دو مزار شبیه به گنبد هک  وجود دارد که یکی نزدیک طارم در استان زنجان و دیگری بالای سرقورک در مسیر داراب به بندر عباس در استان فارس  واقع شده اند .

گزارش تصویری و تحلیل فنی: احسان محمدحسینی – فاطمه کردی

no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
no-alt
نظرات شما

نظرات شما

متن *

[کد امنیتی جدید]